ΣΤΑ ΦΑΡΑΓΓΙΑ ΤΗΣ ΣΦΑΚΑΣ

Την Κυριακή 26 Ιουλίου 2026 ο Ορειβατικός Σύλλογος Αγίου Νικολάου ακολούθησε τον Ορειβατικό Σύλλογο Ηρακλείου στη διάσχιση των δύο φαραγγιών που περικλείουν τη Σφάκα Σητείας: Φαράγγι Τσιγκούνη ή καλύτερα «Σκοτεινάγρας» στα δυτικά και φαράγγι Κουδουμή στα ανατολικά!

Ομαδική στη θέση Στενός Πόρος στο φαράγγι της Σκοτεινάγρας (γνωστό ως Τσιγκούνη)

ΦΑΡΑΓΓΙ ΣΚΟΤΕΙΝΑΓΡΑΣ (ΤΣΙΓΚΟΥΝΗ)

Η πεζοπορία μας ξεκινά κατά τις 10.00 η ώρα από την είσοδο του φαραγγιού στη δυτική πλευρά της Σφάκας στον δρόμο προς Λάστρο. Εδώ μαζευόμαστε καμιά 30αριά νοματαίοι κι απ’ τους δύο συλλόγους, έτοιμοι με ορειβατικά μποτάκια, μπατόν και κράνη, γιατί και τα δύο φαράγγια θεωρούνται άγρια, στενά, με συνεχείς κατολισθήσεις βράχων που αλλάζουν συνεχώς την κοίτη, δασωμένα επίσης, σε μερικά σημεία χρειάζεται και σκαρφάλωμα και γενικά είναι φαράγγια που θέλουν την προσοχή τους και τη βοήθεια κι ασφάλεια που σου δίνει μια οργανωμένη ομάδα!

Ξεκινάμε λοιπόν ακολουθώντας τον αρχηγό παρακάμπτοντας θάμνους και δέντρα βουτώντας κυριολεκτικά στην κοίτη του φαραγγιού. Περπατώντας συναντάμε τα ερείπια από παλιό καμίνι, απομεινάρι ενός κόσμου που χάνεται. Για καμιά ώρα συνεχίζουμε πάνω στις κροκάλες της ρεματιάς κάτω από δέντρα (σφάκες, συκιές, σχοίνα, λιοπρίνια κι αργότερα πρίνα), που κρύβουν το φως του ήλιου, ώσπου φτάνουμε στο πρώτο τοιχίο, δηλαδή μια ψηλή γλίστρα, δημιουργημένη απ’ το νερό. Εδώ ο αρχηγός ρίχνει σκοινί και μας δείχνει τα βασικά της τεχνικής αναρρίχησης (κρατάς σκοινί, πατάς γερά στον τοίχο, ρίχνεις το σώμα πίσω κι άντε γεια!). Τέτοια σημεία δημιουργούν συνωστισμό, ώσπου να περάσουν όλοι και καθυστερήσεις, είναι όμως κι εκείνα που σε κάνουν να αισθάνεσαι σαν παιδί! Παρόμοια θα συναντήσουμε αρκετά στη διαδρομή, όπως κι εντυπωσιακά πετρώματα, που θα δώσουν θαυμάσιες φωτογραφίες. Το τελευταίο εμβληματικό τοιχίο θα είναι ο «Στενός Πόρος», ένα φυσικό οικοδόμημα σαν πύργος ύψους 6-7 μέτρων, το οποίο θαυμάζουμε, αλλά στη συνέχεια παρακάμπτουμε σκαρφαλώνοντας από δεξιά.

Θα πάρουμε τέλος την ανηφορική σάρα εξόδου, που οδηγεί στη μάντρα του Μανώλη Μαυροματάκη, τον οποίο ευχαριστούμε που έδεσε τα σκυλιά, καθώς ήξερε ότι θα περάσουμε και καλό θα ήταν όποιος έχει σκοπό να πεζοπορήσει εδώ να τον συνεννοείται. Είναι δε ο ίδιος ο κύριος Μανώλης μια εμβληματική μορφή των Σητειακών βουνών και δεινός γνώστης τους, πάντα πρόσχαρος με τους ορειβάτες, καθώς πολλά μονοπάτια για το όρος Ορνό ξεκινάνε από το μαντρί του.

Στα φαράγγια αυτά επειδή τα τοιχώματα είναι στενά και πέφτουν πολλές πέτρες τα κράνη είναι απαραίτητα. Ακόμα αν και δεν θεωρούνται τεχνικά, ένα σκοινί κακό δεν κάνει στα πετρώδη περάσματα

Σιέστα σε ανοικτό χώρο για πιο πολλή ασφάλεια

Στον στενό πόρο

Η σάρα προς την έξοδο του φαραγγιού

ΟΡΟΠΕΔΙΟ ΜΟΝΟΚΑΡΑΣ

Βγαίνουμε λοιπόν στην δυτική πλευρά του μικρού οροπεδίου της Μονοκαράς (750μ.) στα ριζά της ψηλότερης κορφής του όρους Ορνό, της Ασκορδαλιάς (1.237 μ.) και ακολουθούμε τον χωματόδρομο, που θα μας οδηγήσει στην καρδιά του οικισμού στο εκκλησάκι του Τιμίου Σταυρού. Το μέρος αποτελείται από μαγατζέδες, Σφακιανών και Τουρλωτιανών, κοντά σε περβόλια με οπωροφόρα (αχλαδιές, μηλιές, καρυδιές, κερασιές, καστανιές κλπ) και πολλά αμπέλια. Σε εποχές εργασιών πχ. κλάδεμα, τρύγος, σφύζει από ζωή, σήμερα πάντως είναι έρημο.

Βγαίνοντας απ' το φαράγγι αντικρίζουμε επιτέλους τις βόρειες ακτές. Σε πρώτο πλάνο το λατομείο στο Αλτσί και πίσω η δυτική πλευρά του κόλπου του Μεραμπέλλου

Στο εκκλησάκι Τιμίου Σταυρού Μονοκαράς

Διασχίζοντας το μικρό οροπέδιο, ώσπου να βρούμε το φαράγγι του Κουδουμή. Βρισκόμαστε στις βόρειες υπώρειες του όρους Ορνό, ανάμεσα στις κορυφές Ασκορδαλιά, Μακρύς Λάκκος, Πισκοπιανή.

Το "άνθος" της εποχής, Εχίνωψ ο Ακανθότατος (Echinops Spinosissimus), με άνθη που μοιάζουν με αχινούς, κόβει σαν στιλέτο, πραγματικά "ακανθότατος"

Ανθισμένα τα θυμάρια ακόμα μοσχοβολάνε

ΦΑΡΑΓΓΙ ΚΟΥΔΟΥΜΗ

Διασχίζουμε λοιπόν το εύφορο οροπέδιο και λίγο πριν το διάσελο Πισκοπιανής – Καλού Λάκκου κατηφορίζουμε για το φαράγγι του Κουδουμή. Ανάλογης ομορφιάς κι αυτό με την ίδια έντονη προσωπικότητα, όπως το προηγούμενο, πλην άχαρο στο κατέβασμα και την επιστροφή -κατ’ εμέ-, οδηγεί στο τελείωμά του σε μια μεγάλη ρεματιά γεμάτη με αρωματικά φρύγανα, θυμάρια ανθισμένα και ρίγανη. Στην έξοδό του πριν τον ΒΟΑΚ σταματάμε λίγο να ποτίσουμε τα κρινάκια, που έχει φυτέψει ο Νίκος απ’ τον Φ.ΟΡ.Σ. Σητείας δίπλα στην αναμνηστική πλάκα, αφιερωμένη στα μέλη των συλλόγων μας, Θανάση Κολοτούρου και Δώρας Καπλάνη, που έχασαν τη ζωή τους ανήμερα των Χριστουγέννων του 25 από χιονοστιβάδα στα Βαρδούσια. Στο φαράγγι Κουδουμή ήταν η τελευταία πεζοπορία τους με τους δυο συλλόγους της ανατολικής Κρήτης, πριν ακολουθήσουν αυτόνομη πορεία.

Ότι ανεβαίνεις πρέπει να το κατεβαίνεις, νόμος του πεζοπόρου. Το φαράγγι του Κουδουμή, το ίδιο απαιτητικό με της Σκοτεινάγρας

Γνωστό για τα μεγάλα δέντρα με προσωπικότητα του Κουδουμή

Ένα απ' αυτά ήταν και τούτο το εμβληματικό δέντρο που παρασύρθηκε τελικά απ' τις πλημμύρες του 22 κι έχει μείνει μόνο το κουφάρι του

Τοπίο από άλλο πλανήτη σε κάποια σημεία

Έξοδος του φαραγγιού του Κουδουμή, όπου ανοίγει και γίνεται ρεματιά

Πλακέτα αφιερωμένη στον Θανάση και τη Δώρα, τους παλιούς μας συνορειβάτες, που χάθηκαν τα Χριστούγεννα του 25. Η τελευταία τους πεζοπορία με τους συλλόγους ανατολικής Κρήτης ήταν αυτή του φαραγγιού του Κουδουμή

ΑΠΟΛΟΓΙΣΜΟΣ-ΕΥΧΑΡΙΣΤΙΕΣ

Ήταν μια δυνατή πεζοπορία αυτή, που δεν την αντιπροσωπεύουν τα 11 χλμ και 534 υψομετρική, που έγραψε ο Χάρης ή τα 13 χλμ και 670, που έγραψε η Σοφία. Τα φαράγγια είναι πάντα δύσκολα στην διάβασή τους λόγω της ανομοιομορφίας του πεδίου και κουράζουν όλο το σώμα ειδικά όταν έχουν αναρρίχηση. Απόδειξη ότι το ίδιο βράδυ και την άλλη μέρα το πρωί νιώθαμε αποκαμωμένοι λες και τρέξαμε μαραθώνιο! Να ευχαριστήσουμε τον Ε.Ο.Σ. Ηρακλείου, που επέλεξε να περπατήσει στα μέρη μας και ιδιαίτερα τον Πρόεδρο του και αρχηγό μας στην πεζοπορία, τον Δημήτρη Σφυράκη, που πήγαινε συνεχώς πάνω-κάτω βοηθώντας όλους να περάσουν τα δύσκολα σημεία και μετά τρέχοντας να οδηγεί πάλι στην αρχή του γκρουπ. Το αποτέλεσμα ήταν να είναι όλοι ευχαριστημένοι και να περάσουν καλά, αλλά και να ολοκληρωθεί μια δύσκολη πεζοπορία χωρίς παρατράγουδα! Με το καλό να σμίγουμε σε διασυλλογικές πορείες. Και στην άλλη με καλό!

ΑΡΧΗΓΟΣ: Δημήτρης Σφυράκης, Πρόεδρος του Ε.Ο.Σ. Ηρακλείου, πανταχού παρών σήμερα κι ευχαριστούμε πολύ!!!

ΑΡΧΗΓΟΣ: Δημήτρης Σφυράκης

ΦΩΤΟΓΡΑΦΙΕΣ:  Δημήτρης Σφυράκης, Μιχάλης Λυρατζάκης, Μαρία Μετζογιαννάκη, Σταύρος Κουμουλάς

ΠΕΡΙΓΡΑΦΗ - ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ ΔΗΜΟΣΙΕΥΣΗΣ:  

Μαρία Μετζογιαννάκη

ΒΙΝΤΕΟ: --------

ΧΑΡΤΗΣ: Χάρης Σιαμπάνης

Powered by Wikiloc

ΦΑΡΑΓΓΙ ΤΣΙΓΚΟΥΝΗ - ΟΡΟΠΕΔΙΟ ΜΟΝΟΚΑΡΑΣ - ΤΡΟΥΛΩΤΗ/ΦΑΡΑΓΓΙ ΚΟΥΔΟΥΜΗ

Το φαράγγι του Τσιγκούνη στην περιοχή της Σητείας, διέσχισαν τα μέλη του Ορειβατικού Συλλόγου Αγίου Νικολάου, την Κυριακή 4 Οκτωβρίου 2020. 

Μοιραστήκαμε μια συναρπαστική διαδρομή (καθώς το φαράγγι απαιτεί συχνή αναρρίχηση σε πανύψηλους βράχους), με αφετηρία κοντά στο χωριό Σφάκα, ανάβαση μέχρι το γραφικό οροπέδιο της Μονοκαράς και τερματισμό στην Τρουλωτή.

Το φαράγγι του Τσιγκούνη σχηματίζεται στο Όρος Ορνό, πάνω από το χωριό Σφάκα, όπου και βρίσκεται η έξοδός του. Το ρέμα που το διαρρέει μεταφέρει τα νερά από το οροπέδιο της Μονοκαράς στην παραλία του Αγίου Ανδρέα δίπλα στο Μόχλος. Το όνομα «τσιγκούνης» οφείλεται στη σχετικά μικρή ποσότητα νερού που κατεβάζει το χειμώνα. Οι ντόπιοι ονομάζουν το φαράγγι και ‘Κοκκαλιά’, καθώς εκεί επιβιώνει ένα από τα λίγα εναπομείναντα στην Κρήτη ζευγάρια γυπαετών–κοκκαλάδων.

Νωρίς το πρωί της Κυριακής ξεκινήσαμε από την απότομη στροφή της εθνικής οδού προς Σητεία, πριν από  τη Σφάκα. Ακολουθούμε μονοπάτι που ξεδιπλώνεται σε μια κατάφυτη ρεματιά και από τα πρώτα βήματα βυθιστήκαμε σε μια καταπράσινη δροσερή όαση, σκεπασμένη από συκιές, σφάκες, μυρτιές, βαλανιδιές, πρίνους και θυμάρια. Η βλάστηση είναι συχνά αδιαπέραστη και σε αρκετά σημεία το φαράγγι χρειάζεται καθάρισμα και σήμανση αλλά γενικά είναι βατό.

Περνάμε τα συρματοπλέγματα που έχουν βάλει βοσκοί για να μη φεύγουν τα κοπάδια τους, και περπατάμε μέσα στην κοίτη του φαραγγιού. Μετά από σύντομη πορεία συναντούμε ένα κυκλικό κτίσμα, πιθανόν παλιό καμίνι. ΄Οσο προχωρούμε βαθύτερα συναντούμε πρόσφατες κατολισθήσεις, ενώ τα τοιχώματα υψώνονται κάθετα και απότομα, προκαλώντας δέος. Τα κροκαλοπαγή πετρώματα διαδέχεται συμπαγής ασβεστόλιθος και τα τοιχώματα στενεύουν πολύ, κάνοντας το τοπίο πολύ επιβλητικό.

Μετά από πορεία μιας περίπου ώρας συναντούμε το πρώτο εμπόδιο: τα βράχια σχηματίζουν ένα ψηλό ‘τοίχο’ που απαιτεί αναρρίχηση. Περνάμε τον κάθετο ογκόλιθο δεμένοι με σκοινιά και ζώνες ασφαλείας, με τις οδηγίες του αρχηγού, που διαθέτει τον απαραίτητο εξοπλισμό και εμπειρία. Συνεχίζουμε, με την αδρεναλίνη να ανεβαίνει, καθώς οι ‘εκπλήξεις’ και οι ‘πίστες αναρρίχησης’ διαδέχονται η μια την άλλη, τόσο που χάνουμε μέτρημα. Το φαράγγι είναι γεμάτο από επιβλητικούς ‘τοίχους’ που απαιτούν προσεκτικό σκαρφάλωμα, επικίνδυνες ‘γλίστρες’ και απίστευτους βραχώδεις σχηματισμούς, που δύσκολα πιστεύει κανείς ότι είναι απλά δημιούργημα της φύσης και δεν τις σμίλεψε κάποιος εκκεντρικός καλλιτέχνης! Η φύση αποσπά διαρκώς τον θαυμασμό μας, καθώς ακόμη και στα κάθετα πρανή ανάμεσα στα άγονα πετρώματα φυτρώνουν τεράστιες βαλανιδιές!

Αποκορύφωμα το τελικό εμπόδιο, που μοιάζει με φυσικό οικοδόμημα: ένας επιβλητικός, απροσπέλαστος τοίχος 8 μέτρων περίπου. Με προσοχή και ακολουθώντας τις οδηγίες των συντονιστών, η ομάδα αναρριχήθηκε πατώντας πάνω στα σμιλευμένα από τη φύση πέτρινα σκαλοπάτια μέχρι την κορυφή.  

Στη συνέχεια το φαράγγι ανοίγει: θάμνοι, φασκομηλιές, ασπάλαθοι κάνουν την εμφάνισή τους. Πήραμε δεξιά μια σχεδόν κάθετη σάρα και μετά από κοπιαστική πορεία 20' στον ήλιο φτάσαμε στην έξοδο. Για την διάσχιση του φαραγγιού χρειαστήκαμε 3.30 ώρες (μαζί με την αναμονή στις αναρριχήσεις) και όλη η διαδρομή ήταν στη σκιά. Ακολουθούμε το παλιό μονοπάτι μέχρι το οροπέδιο της Μονοκαράς, με τα πολλά πηγάδια.

Το μικρό οροπέδιο της Μονοκαράς βρίσκεται στο όρος Ορνό, σε υψόμετρο περίπου 750μ. Η πρόσβαση γίνεται από τα χωριά της Τουρλωτής και της Σφάκας. Στο οροπέδιο υπάρχει ο γραφικός ναός του Τιμίου Σταυρού και πολλοί μαγατζέδες, δηλαδή σπιτάκια στα οποία διαμένουν τους θερινούς μήνες όσοι απασχολούνται στις μικρές καλλιέργειες από αμπέλια, μηλιές, αχλαδιές και καρυδιές. Το μικρό στενόμακρο οροπέδιο παραμένει καταπράσινο, αν και έχει χάσει λίγη από τη φρεσκάδα του μετά τις ζέστες του καλοκαιριού. Είναι κατάφυτο από αμπέλια, μηλιές, αχλαδιές και καρυδιές (πιθανά από τις καρυδιές/καρές να προέρχεται και το όνομα του). Ιδιαίτερα εντυπωσιάζουν 4-5 μεγάλα πηγάδια, πετρόκτιστα με γεροκτισμένα σκαλοπάτια που οδηγούν μέχρι τον πυθμένα, εξαιρετικό δείγμα παραδοσιακής αρχιτεκτονικής που αντέχει στο χρόνο.

ΟΡΟΠΕΔΙΟ ΜΟΝΟΚΑΡΑΣ

Οι παλιοί ξωμάχοι σιγά-σιγά εγκατέλειψαν το καρπερό οροπέδιο, αναζητώντας μια πιο εύκολη ζωή στα πεδινά, όμως η ομάδα μας είχε την τύχη να συναντήσει τον κ. Μανώλη Μαυροματακη (Μαυρόματος). Σαν γνήσιος απόγονος του Ξένιου Δία, μας κέρασε ρακί, μήλα, καρύδια και άλλα καλούδια και τον ευχαριστούμε θερμά. Ξεκουραστήκαμε και ξεκινήσαμε το μεσημέρι διασχίζοντας τον οικισμό του οροπεδίου με άδειες αγροικίες,  το εκκλησάκι του Αφέντη Χριστού και έπειτα πήραμε το μονοπάτι της επιστροφής.

Μια ολιγομελής ομάδα με αρχηγό αποφάσισε να επιστρέψει στην αφετηρία διασχίζοντας το φαράγγι Κουδουμή.

Το φαράγγι του Κουδουμή ή φαράγγι Τρουλωτής βρίσκεται ανάμεσα στα χωριά Τουρλωτή και Σφάκα. Ξεκινά την φιδογυριστή πορεία του από το οροπέδιο της Μονοκαράς και το ρέμα του εκβάλει στην παραλία Μαύρο Σελί στην περιοχή του Μόχλους. Το μήκος του είναι 3χλμ περίπου και τα κάθετα τοιχώματα του υπερβαίνουν τα 150μ. Εντυπωσιακή η γεωλογία του φαραγγιού, καθώς τα πετρώματα του ανήκουν στα βαθύτερα πετρώματα της Κρήτης, τους λεγόμενους πλακώδεις ασβεστόλιθους, που λόγω τεκτονικών μετακινήσεων σήμερα τα βρίσκουμε στις μεγαλύτερες κορυφές του νησιού. Τα πρανή και η κοίτη του φαραγγιού είναι κατάφυτα από πουρνάρια (πρίνους), που έχουν μέγεθος θάμνου ή έχουν αναπτυχθεί σε πανύψηλα δένδρα, ενώ ευδοκιμούν και πολλά αρωματικά φυτά, μερικά ενδημικά της περιοχής.

Οι υπόλοιποι πήραμε το καλοφτιαγμένο μονοπάτι προς Τουρλωτή. Σταματήσαμε για λίγο σε παλιό οικισμό στην κορφή του βουνού και κατηφορίσαμε πότε από αγροτικό δρόμο και άλλοτε από μονοπάτια. Ο καιρός ζεστός, αν και είμαστε ήδη στον δεύτερο μήνα του φθινόπωρου. Εντυπωσιακή η θέα όσο κατηφορίζουμε: ο κόλπος του Μεραμπέλλου αστράφτει κάτω από τον καταγάλανο ουρανό, το νησάκι της Ψείρας, τα ορυχεία γύψου στο Αλτσί, όλα τα Στειακά χωριά (Σφάκα, Τουρλωτή, Μυρσίνη, Έξω Μουλιανα) και στο βάθος η χερσόνησος μετά τη Σητεία και τα νησιά των Διονυσαδων, συνθέτουν εικόνες απαράμιλλης ομορφιάς. Προς το τέλος της διαδρομής, μας συνόδεψε ένα ζευγάρι αγριοπούλια (πιθανόν γυπαετοί-κοκκαλάδες), ενοχλημένα προφανώς από την πολυάριθμοι ανθρώπινη παρουσία στα απρόσιτα λημέρια τους…

Φτάσαμε στην Τρουλωτή στις 3 το μεσημέρι, έχοντας διανύσει σε 7 ώρες 14χλμ περίπου, καλύπτοντας υψομετρική διαφορά 1099μ.

ΑΡΧΗΓΟΙ: Τάσος Τσινάρης, Μαρία Μετζογιαννάκη

ΦΩΤΟΓΡΑΦΙΕΣ: Γιάννης Πάγκαλος

ΒΙΝΤΕΟ: Γιάννης Πάγκαλος, Λεωνίδας Κλώντζας

ΧΑΡΤΗΣ: Γιάννης Πάγκαλος

ΠΕΡΙΓΡΑΦΗ: Ελένη Λάμπρου

Η ΔΙΑΔΡΟΜΗ ΜΑΣ

Powered by Wikiloc