ΜΟΝΗ ΕΥΤΥΧΙΑΝΩΝ – ΠΑΡΑΛΙΑ ΜΑΡΤΣΑΛΟ – ΜΟΝΗ ΟΔΗΓΗΤΡΙΑΣ

Μια ακόμα πεζοπορία στα μαγευτικά και μυστηριώδη Αστερούσια πραγματοποίησε ο Ορειβατικός Σύλλογος Αγίου Νικολάου την Κυριακή 17 Μαΐου 2026 και πιο συγκεκριμένα στην ερημική παραλία του Μάρτσαλου και το ομώνυμο φαράγγι.

Ομαδική μας στην Παναγία τη Μαρτσαλιανή στην είσοδο του ομώνυμου φαραγγιού

Αφετηρία από τη Μονή των Ευτυχιανών

Κατεβήκαμε από το λεωφορείο στον χώρο έναρξης της πεζοπορίας μας στην τοποθεσία «Στους Αγιούς» κοντά στη Μονή των Ευτυχιανών. Επισκεφτήκαμε πρώτα το εν λόγω μοναστήρι, το οποίο είναι νεόδμητο (του 2009 και λειτούργησε το 2011 ως γυναικεία μονή) και ζει εδώ –σύμφωνα με πληροφορίες- μια καλόγρια. Η Μονή είναι πολύ φροντισμένη με ωραίο κήπο, αλλά κλειστή την ώρα που φτάσαμε.  Δίπλα της υπάρχουν ερείπια μιας παλιότερης Μονής, που χτίστηκε πιθανόν τον 10^ο αιώνα από τον Άγιο Ιωάννη τον Ξένο αφιερωμένη κι αυτή στα τρία αδέρφια: Ευτύχιο, Ευτυχιανό και Κασιανή, που ασκήτεψαν και μαρτύρησαν στην περιοχή, και πιθανόν καταστράφηκε κατά την πολιορκία της Κρήτης από τους Τούρκους.

Ερείπια από την παλιά Μονή των Αγίων Ευτυχιανών που κτίστηκε τον 10ο αι και πιθανόν καταστράφηκε κατά την πολιορκία της Κρήτης από τους Τούρκους

Όμορφη φροντισμένη η αυλή της με διάφορα λουλούδια

Σύγχρονη Ιερά Μονή των Αγίων Ευτυχιανών (στη μνήμη των αδερφών Ευτυχίου, Ευτυχιανού και Κασιανής, που ασκήτεψαν και μαρτύρησαν στην περιοχή)

Μαρτσαλιανό φαρράγγι και παραλία

Σύντομα μαζευόμαστε και ξεκινάμε, γιατί η κυρίως πορεία μάς περιμένει. Ακολουθούμε έναν σκονισμένο ξερό και μακρύ χωματόδρομο, που μας οδηγεί στο μονοπάτι προς το Μαρτσαλιανό φαράγγι. Εντυπωσιαζόμαστε αμέσως από τα λαξευμένα από τον αέρα και τη βροχή πετρώματα από λευκό ασβεστόλιθο και κατεβαίνουμε τα σκαλιά, για την Παναγία τη Μαρτσαλιανή, χωμένη κυριολεκτικά σε μια υπόσκαφη αίθουσα στον μαλακό βράχο με την καμπάνα της -από κομμένη οβίδα- μόνο απέξω να υποδηλώνει την ιερότητα του χώρου. Η μορφή της εσωτερικά σε σχήμα κώνου κάνει πολλούς να πιστεύουν ότι είναι κτισμένη σε παλιό ρωμαϊκό τάφο, ενώ άλλοι υποστηρίζουν ότι χρησιμοποιήθηκε και ως κατακόμβη. Για όποιον ενδιαφέρεται γιορτάζει στις 15 Αυγούστου, αν και είναι αφιερωμένη στον Ευαγγελισμό της Θεοτόκου!

Αρχικά πορεία σε χωματόδρομο

Μετά σε μονοπάτι

Στάση "Χαρουπιά"

Η είσοδος του φαραγγιού, πολύ εντυπωσιακή καθηλώνει με τα πετρώματα της σε λευκό ασβεστόλιθο, ενώ έχει και σκαλιά

Που οδηγούν στην κρυμμένη μέσα στον βράχο Παναγία τη Μαρτσαλιανή με καμπάνα από κομμένη οβίδα. Λένε πως λειτούργησε αρχικά ως κατακόμβη

Το εσωτερικό της σε κωνική μορφή λένε επίσης ότι ήταν παλιά ρωμαϊκός τάφος

Η σκάλα που οδηγεί στην είσοδο του φαραγγιού

Από εδώ ξεκινά το όμορφο κι ιδιαίτερο φαράγγι των μόλις 2 χιλιομέτρων, που μας άφησε πλήθος ωραίων εικόνων: αρχικά τα πετρώματα από λευκό μαλακό ασβεστόλιθο που δημιουργούν πλήθος βραχομορφές και σπηλαιώσεις και κάποτε φιλοξένησαν στην αγκάλη τους πολλούς ασκητές, ενώ σήμερα είναι καταφύγιο από τη βροχή, τον αέρα και τον ήλιο των κατσικιών! Κατά δεύτερον υπάρχει εδώ μια μικρή αποικία φοινίκων του Θεόφραστου (η 4^η στην Κρήτη μετά το Βάι, την Πρέβελη, τον Αϊ Νικήτα). Τα δύο αυτά στοιχεία σε συνδυασμό με την βαριά χριστιανική ιστορία της περιοχής σε οδηγούσαν συχνά να πιστέψεις ότι βρίσκεσαι σε τοπίο της Βίβλου κι όπου να ‘ναι θα βγουν οι προσκυνητές με τις καμήλες!

Πιο χαμηλά συναντήσαμε και ένα μικρό ρυάκι απ’ το οποίο ποτίζονται εκτός απ’ τα ζωντανά και οι άφθονες πικροδάφνες και τα σχίνα του φαραγγιού. Ελισσόμενοι ανάμεσα απ’ αυτήν την βλάστηση φτάνουμε κάποτε και στην όμορφη μικρή παραλία του Μάρτσαλου σαν μικρό φιορδ ανάμεσα στα κάθετα τοιχώματα. Κάποιες πρόχειρες κατασκευές δείχνουν ότι το καλοκαίρι γίνεται λημέρι για παρέες ντόπιων που κάνουν εδώ ολημεριά τις ζεστές μέρες!

Μαρτσαλιανό φαράγγι

Σαν τοπίο από τη Βίβλο με μια αποικία φοινίκων του Θεόφραστου

Πλησιάζοντας στην παραλία

Παραλία Μάρτσαλο

Επιστροφή από Μονή Οδηγήτριας

Χορτάσαμε τον ήλιο, τσιμπήσαμε κάτι κάτω απ’ τ’ αλμυρίκια, ρίξαμε και μια βουτιά στα κρύα ακόμα νερά και τώρα πρέπει να τα μαζέψουμε και να γυρίσουμε πίσω. Ευτυχώς ο καιρός συννέφιασε και βοήθησε το δύσκολο έργο της ανάβασης, η οποία μας προσφέρει θέα στα νησιά Παξιμάδια στον κόλπο της Μεσαράς και στις χιονισμένες ακόμα κορφές του Ψηλορείτη. Από παράκαμψη θα οδηγηθούμε στην ονομαστή Μονή της Οδηγήτριας, γνωστή τόσο για τον θρησκευτικό (αντρική Μονή πιθανόν του 14^ου αιώνα, αφιερωμένη στην Κοίμηση της Θεοτόκου, σε οχυρή θέση, έδρα του ασκητισμού στην Κρήτη, σε αυτήν ανήκουν Αγιοφάραγγο και Μάρτσαλο), όσο και για τον πεζοπορικό της χαρακτήρα (από εδώ ξεκινούν πολλές πεζοπορίες στη γύρω περιοχή).

Ανηφορική στο σύνολό της η επιστροφή

Θέα στον κόλπο της Μεσαράς και τα Παξιμάδια

Μονή Οδηγήτριας

Μέρος των Αστερουσια trails, που παρουσιάστηκαν πρόσφατα επίσημα

Εδώ επιβιβαζόμαστε στο λεωφορείο. Δυστυχώς δεν έχουμε χρόνο για τα Μάταλα, αλλά θα παρηγορηθούμε με μια στάση στο γειτονικό κεφαλοχώρι του Σίβα και στις φημισμένες ταβέρνες του. Κι έπειτα θα γυρίσουμε, κάθε κατεργάρης στον πάγκο του, ετοιμοπόλεμοι για την κοπιαστική βδομάδα που έρχεται έχοντας περπατήσει 17,5 χλμ με 500 υψομετρική έτσι στο χαλαρό! Ευχαριστούμε τον αρχηγό μας, τον Γιάννη Ψαλλιδάκη ή Γιάννη απ’ τα Μάλλια, όπως είναι πιο γνωστός, και τον κολλητό του, τον Σήφη, για τα όμορφα μέρη που μοιράζονται μαζί μας και για τα καλαμπούρια τους, που μας ξεκουράζουν όταν σφίξουν τα ζόρια!!! Τέλος ευχαριστούμε για μια ακόμα φορά την ιστοσελίδα Cretan beaches για τις πληροφορίες, που μας προσφέρει για όλη την Κρήτη!!!

Αρχηγός μας, ο πάντα γελαστός, Γιάννης Ψαλλιδάκης, πεζοπόρος, ορειβάτης, δρομέας και ποδηλάτης, συχνά μάς οδηγεί σε ανεξερεύνητες περιοχές της Κρήτης. Ευχαριστούμε πολύ!

Μικρο-καμπανούλα που φύεται στο φαράγγι

ΑΡΧΗΓΟΣ: Γιάννης Ψαλλιδάκης

ΦΩΤΟΓΡΑΦΙΕΣ:  Γιάννης Πάγκαλος, Γιάννης Ψαλλιδάκης, Μαρία Μετζογιαννάκη,

ΠΕΡΙΓΡΑΦΗ - ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ ΔΗΜΟΣΙΕΥΣΗΣ:  

Μαρία Μετζογιαννάκη

ΒΙΝΤΕΟ: Γιάννης Πάγκαλος

ΧΑΡΤΗΣ: Γιάννης Πάγκαλος

Με την υποστήριξη του Wikiloc

ΝΟΤΙΑ ΑΣΤΕΡΟΥΣΙΑ: ΑΠΟ τους ΠΑΡΑΝΥΜΦΟΥΣ ΩΣ τις ΤΡΕΙΣ ΕΚΚΛΗΣΙΕΣ

 

Μία απόδραση στα μαγευτικά Αστερούσια, τη νοτιότερη οροσειρά της Ελλάδας, που χωρίζει την εύφορη πεδιάδα της Μεσαράς από τις ακτές του Νότιου Κρητικού Πελάγους είναι πάντα ξεχωριστή. Έτσι τη βιώσαμε κι εμείς οι είκοσι περίπου περιπατητές του Ορειβατικού Συλλόγου Αγίου Νικολάου την Κυριακή 8 του Δεκέμβρη.

Στο σημείο θέασης δίπλα στον καταρράκτη του Αμπά με θέα τις "Τρεις Εκκλησιές"

Γύρω απ’ το χωριό Παράνυμφοι

Μέρα κι αυτή καιρικά αμφιλεγόμενη, με το φόβο της βροχής, να μας ακολουθεί τις δύο περίπου ώρες, ώσπου να φτάσουμε στην περιοχή κοντά στο χωριό Παράνυμφοι, του Δήμου Αρχανών –Αστερουσίων στα ΝΑ του νομού Ηρακλείου, σημείο εκκίνησης της πεζοπορίας. Όμως η καλή μας τύχη ήταν εδώ κι όσο κι αν φάγαμε στην αρχή κάποιες ψιχάλες, γρήγορα με τις δυνατές ριπές του νοτιά, στεγνώσαμε και συνεχίσαμε.

Εκκίνηση κοντά στο χωριό Παράνυμφοι 

Πρώτα-πρώτα επισκεπτόμαστε το σημείο θέασης στον –ξερό αυτή την εποχή- καταρράκτη του Αμπά (ύψους 140 μέτρων), σφηνωμένο στον κάθετο γκρεμό. Ένα άνοιγμα ανάμεσα στα βουνά μας επιτρέπει να δούμε στο βάθος τις στέγες του παραλιακού οικισμού  «Τρεις Εκκλησιές», τέρμα της σημερινής μας διαδρομής,  να γυαλίζουν στον πρωινό ήλιο.  

Από τον κάθετο βράχο δεξιά αναβλύζει ο καταρράκτης του Αμπά  των 140 μέτρων

Έπειτα γυρνάμε πάλι κοντά στο χωριό, του οποίου οι κάτοικοι ασχολούνται κυρίως με τη γεωργία, όπως δείχνουν τα καλλιεργημένα χωράφια και τα πλήθος μικρά τρακτέρ, που βλέπουμε αφημένα εδώ κι εκεί.  Εξάλλου ένα μικρό οροπέδιο κάτω απ’ τα Αστερούσια σχηματίζεται εδώ και πηγές αρκετές φαίνεται ότι υπάρχουν.

Το ορεινό χωριό Παράνυμφοι του Δήμου Αρχανών - Αστερουσιων με το εύφορο οροπεδιάκι του

Εμείς παίρνουμε χωματόδρομο με κατεύθυνση ΝΔ στα ριζά των ορεινών όγκων, που σκεπασμένοι στην ομίχλη, δείχνουν μυστηριώδεις. Φτάνουμε κάποτε στο περιφραγμένο μικρό δασάκι, που ανήκει στη Μονή του Άγιου Παύλου (460 μ.). Μια στεγασμένη πηγή δίπλα με καθαρό τρεχούμενο νερό δικαιολογεί την πράσινη αυτή όαση στην κατά τ’ άλλα άνυδρη γη της περιοχής. Το μέρος άκμασε την εποχή της Ενετοκρατίας (συνδέεται με τη δράση του λόγιου αριστοτελιστή, Ιωσήφ Φιλάγρη), καθώς βρίσκεται σε μονοπάτια σύνδεσης με τη Μονή Κουδουμά και με τα νότια παράλια. Παράκμασε ωστόσο την Τουρκοκρατία και  ως τα μέσα του 20^ου αι. λειτουργούσε ως ερημητήριο για κάποιους μοναχούς {πληροφορίες από Cretan beaches).

Η Μονή Αγίου Παύλου και το περιφραγμένο δασάκι της, μια όαση μέσα στην άνυδρη γη των Αστερουσίων

Μονή που χρονολογείται από την Ενετοκρατία συνδεδεμένη με τη δράση του Ιωσήφ Φιλάγρη

Πίσω οι κορφές των Αστερουσίων χωμένες στην ομίχλη

Το εσωτερικό του ναού

Η παραπλήσια πηγή δικαιολογεί την επιλογή του χώρου για τη Μονή.

Το μονοπάτι για τις Τρεις Εκκλησιές

Ακριβώς κάτω από την εκκλησία ξεκινάει το απότομο καλντερίμι, που ελίσσεται στην κόψη του γκρεμού και προσφέρει φανταστική θέα τόσο στο ανεμοδαρμένο πέλαγος, όσο και στα νεφοσκεπή όρη. Απότομα κοφτά βράχια, χαώδεις σπηλιές, όρνια και γυπαετοί, που σε γυροφέρνουν, δεν σε αφήνουν καθόλου να βαρεθείς.

Απερίγραπτη θέα στα μαγευτικά νότια παράλια κατά καιρούς

Το μονοπάτι ελίσσεται ανάμεσα από κάθετα γυμνά βράχια

Λίγο πριν φτάσουμε στην παράκτια ζώνη πλήθος χαρουπιές μας καλωσορίζουν. Είναι η μόνη βλάστηση μετά από ώρα. Είναι το γνωστό χαρουπόδασος των Τριών Εκκλησιών. Για αιώνες η Κρήτη έκανε εξαγωγή του πολύτιμου αυτού καρπού, γνωστού και ως ξυλοκέρατου, που αποτελούσε βάση για πολλά προϊόντα. Αρκετά «άτακτα» κατσίκια, συλλαμβάνονται απ’ τον φακό να έχουν σκαρφαλώσει στα δέντρα και να γεύονται καρπούς και φύλλα!

Κατηφορίζοντας στο χαρουπόδασος

Κατσίκια σκαρφαλώνουν παντού

Ώσπου φτάνουμε στα παράλια. Λιμπιζόμαστε τις έρημες παραλίες  της Ψιλής Άμμου και του Όρνιου. Έπειτα προχωράμε στον παραλιακό χωματόδρομο, ώσπου φτάνουμε στον οικισμό. Η άναρχη δόμηση, χωρίς αισθητική, που επικρατεί γενικά στη νότια Κρήτη, υπάρχει κι εδώ. Όμως το μέρος μια γοητεία την έχει, έτσι στην ερημιά, ανάμεσα στα κατακόρυφα γκρεμνά και την άγρια απέραντη θάλασσα, που βρίσκεται. Μια μικρή περιπλάνηση στα στενά και στην αμμουδιά κι έπειτα χωνόμαστε στο πρώτο καφενεδάκι, για να τσιμπήσουμε τα «βρισκούμενα, καθώς δεν περίμενα τόσο κόσμο», που όμως πολλές φορές είναι και τα καλύτερα! Εκεί εν μέσω προπόσεων και φιλικής διάθεσης θα ξεσπάσει και η δυνατή μπόρα, που περιμέναμε απ’ το πρωί, για να δώσει τον καλύτερο δυνατό επίλογο σε μια έντονη μέρα!

Παραλίες κοντά στον οικισμό

Τρεις εκκλησιές

Χειμώνας στον έρημο νότο

Στο κάστρο του Χάρακα

Αν και κουρασμένοι μια στάση στον Χάρακα, για να δούμε το ενετικό κάστρο και την εκκλησία του Αφέντη Χριστού στην κορυφή του «χαρακιού» (μεγάλου μονολιθικού υψώματος), την κάναμε κι άξιζε τον κόπο τελικά.  Ευχαριστούμε για όλες αυτές τις εμπειρίες, τον αρχηγό μας, Γιάννη Ψαλλιδάκη! 10 χλμ που κάναμε μάνι –μάνι υπό τον φόβο της βροχής σε 4 ώρες δεν είναι αξιοκαταφρόνητη επίδοση! Αναμένουμε πως και πως την επόμενη με το καλό!

Ο Χάρακας απ' το κάστρο

Το εκκλησάκι

Η στέγη του χώρου έχει κλίση για να μαζεύεται το νερό.

Το χαράκι του Χαρακα! Διακρίνεται η εκκλησία του Αφέντη Χριστού!

Χάρακας απ' το κάστρο. 

Ευχαριστούμε πολύ τον αρχηγό μας, Γιάννη Ψαλλιδάκη

Και το παπί μας στα Αστερούσια!!!

ΑΡΧΗΓΟΣ: Γιάννης Ψαλλιδάκης, 

ΦΩΤΟΓΡΑΦΙΕΣ: Γιάννης Πάγκαλος, Παναγιώτης Ευδαίμων, Γιάννης Ψαλλιδάκης, Μαρία Μετζογιαννάκη

ΠΕΡΙΓΡΑΦΗ - ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ ΚΕΙΜΕΝΟΥ: Μ. Μετζογιαννάκη

ΒΙΝΤΕΟ: Γιάννης Πάγκαλος

ΧΑΡΤΗΣ ΠΕΖΟΠΟΡΙΑΣ: Γ. Πάγκαλος- Π. Ευδαίμων

Με την υποστήριξη του Wikiloc