Μια
ενδιαφέρουσα πεζοπορία στα χνάρια των παππούδων μας ήταν αυτή που
πραγματοποιήσαμε με τον Ορειβατικό Σύλλογο Αγίου Νικολάου την Κυριακή 23
Νοεμβρίου 2025. Κι ήταν τυχερή η ομάδα των 20 πεζοπόρων που έλαβε μέρος σε
αυτήν!
Φαράγγι Κουδουμή, απλά γοητευτικό!
Πεζοπορία που σχεδιάζαμε για χρόνια
Παιδί
ακόμα θυμάμαι τον παππού μου, τον Κυριακογιώργη, από τη Σφάκα να λέει τη γνωστή
μαντινάδα: «Από παέ θα παίξω μια να πάω στη Ρουκάκα, γιατί είναι η μάνα μου
τρελή και δε μου βάνει βράκα» και θεωρούσα πως και πολύ μακριά δεν θα ‘ναι αυτή η Ρουκάκα, αφού με ένα πήδο πια
την φτάνεις. Ρουκάκα, το παλιό όνομα της Χρυσοπηγής, τούρκικο μάλλον, καθώς ήταν
από τα τουρκοχώρια της εύφορης κοιλάδας πίσω απ’ το Ορνό, τα οποία ήταν πάντα
πιο πλούσια από τα δικά μας τα ξερικά ανεμοδαρμένα βορινά χωριά, καθώς ποτέ δεν
τους έλειπε το νερό! Την πεζοπορία αυτή λοιπόν καιρό τη συζητάγαμε και
σκόνταφτε πάντα στο θέμα της μεταφοράς: τα δυο χωριά, με στενούς δεσμούς απ’ το
παρελθόν, στέκονται αντιδιαμετρικά του όρους Ορνό που τα χωρίζει -ή τα συνδέει,
όπως το δει κανείς. Παλιότερα οι κάτοικοι τους είχαν τακτική επικοινωνία με τα
γαϊδούρια, ωστόσο σήμερα με τους αμαξωτούς δρόμους τα χωρίζει μεγάλη απόσταση!
Πεζοπορία
«βαριά» με ένα αίσθημα ιερού καθήκοντος μάζεψε την ομάδα των Σφακιανών του Συλλόγου,
Μαρία, Λευτέρη και Λεωνίδα, που χωρίς πολλή συζήτηση ανέλαβαν το πρώτο μέρος
της διαδρομής και των Χρυσοπηγιανών, σύσσωμης της οικογένειας του Γιάννη
Καλλιβρετάκη, που πήραν τη σκυτάλη μετά!
Από την εκκλησία της Παναγίας της Κυμέλας, δίπλα στον ΒΟΑΚ κι ανάμεσα στα χωριά Σφάκα και Τουρλωτή, που εορτάζει την ημέρα της Ζωοδόχου Πηγής, ξεκινήσαμε το πρωί της Κυριακής.
Στην αρχή χωματόδρομος, που οδηγεί στο φαράγγι!
Φαράγγι Κουδουμή
Ξεκινάμε
λοιπόν στον φάραγγα δίπλα στην εκκλησία της Κυμέλας ανάμεσα Σφάκας και
Τουρλωτής, όπου παρκάρουμε τ’ αυτοκίνητά μας. Επιλέξαμε το όμορφο φαράγγι του
Κουδουμή για την ανηφόρα, επειδή έχουμε καιρό να το κάνουμε. Για μένα προσωπικά
εδώ ήταν η πρώτη μου οργανωμένη πεζοπορία πριν 9 χρόνια με τον Φ.ΟΡ.Σ. Σητείας
κι έκτοτε έχω ξαναέρθει αρκετές φορές. Ξέρω τα πατήματα και την ιδιομορφία του
μέρους. Χαίρομαι όμως να ακούω τις εκφράσεις θαυμασμού των συνοδοιπόρων μου,
όταν περνάμε απ’ τα κάθετα με ραβδώσεις πρανή του, όπου φωλεύουν δεκάδες όρνια,
που μας μυρίστηκαν και πετάνε γύρω μας. Ξέρω τις σπηλαιώσεις του, που πολλές φαίνεται
πως εκτελούσαν χρέη μαντριών, τα καμίνια για την επεξεργασία του ασβεστόλιθου,
το πυκνό πρινόδασος εκατέρωθεν του μονοπατιού, ότι είναι διάσπαρτο με κουφάρια πεθαμένων
μικρών ζώων… Στα στενά του περάσματα χρειάζεται προσοχή και βοήθεια από τους πιο
δυνατούς, ώστε να σκαρφαλώσουμε όλοι, με αποκορύφωμα το ξετρύπι με τον μεγάλο
βράχο σαν υπέρθυρο, απ’ όπου πρέπει να αναρριχηθούμε ένας-ένας και τέλος τον
πέτρινο «τοίχο» με τα «σκαλοπάτια», την τελευταία δοκιμασία. Σίγουρα δεν έχεις
χρόνο να βαρεθείς!
Ανθρώπινες παρεμβάσεις στις σπηλαιώσεις δείχνουν την χρήση τους για σταυλισμό κάποτε
Ασβεστοκάμινο στην αρχή σχεδόν του φαραγγιού. Η θέση του εδώ δικαιολογείται απ' την πολλή πέτρα και τα πρίνα τριγύρω. Στο καμίνι έθαβαν τις πέτρες και με σιγανή κι ελεγχόμενη φωτιά παρήγαγαν ασβέστη, πολύ χρήσιμο υλικό για τους ανθρώπους τότε! ΚΑΤΩ: Εντυπωσιακά τα πρανή του φαραγγιού απαιτούν σε ορισμένα σημεία σκαρφάλωμα:
Πρινόδασος σε αρκετά σημεία πυκνό καθ' όλο το μήκος του φαραγγιού
Εδώ η "αψίδα" το σημείο όπου ένας βράχος ως υπέρθυρο έχει δημιουργήσει ένα στενό άνοιγμα, απ' όπου περνά ένας-ένας
Οι ακτίνες του ήλιου δεν φτάνουν τόσο χαμηλά
Ο τοίχος των 5-6 μέτρων προς την έξοδο του φαραγγιού θέλει κάποια αναρρίχηση
Οροπέδιο Μονοκαράς
Βγαίνουμε
κάποτε στο ανατολικότερο τμήμα του εύφορου οροπεδίου της Μονοκαράς, με τους
τουρλωτιανούς μαγατζέδες και τα μερακλήδικα αμπέλια τους. Ένα μήλο θα το φάμε, τιμής ένεκεν, αφού είναι η εποχή τους. Έπειτα θα περάσουμε από το έρημο πια
μαντρί του Αντώνη Κλίνη ανοίγοντας το μάνταλο της αυλόπορτας. Από εδώ είναι η
διάβαση για την άλλη πλευρά. Τον είχα ρωτήσει παλιά τον γερο-βοσκό και μου είχε
πει «Ωωωω το μονοπάτι της Χρυσοπηγής, ένα ατέλειωτο ζιγκ ζαγκ, που σου βγάζει
το λάδι μέχρι να φτάσεις!»
Η
πορεία απαιτεί άλλη μια ώρα ανηφόρας στη στενή σάρα ανάμεσα στα βουνά της
Πισκοπιανής και του Μακρύ Λάκου. Εδώ ξεφυτρώνουν ανθάκια της εποχής: κρόκοι,
κολχικά και άλλα. Κυρίως όμως επικρατεί ξεραΐλα δυστυχώς. Φτάνουμε στο κούτελο
πριν την κατηφόρα. Μπροστά μας ανοίγεται όλη η κοιλάδα ως κάτω στα νότια.
Βλέπουμε τα Σχινοκάψαλα, την Λάπιθο, το Ορνό. Η Χρυσοπηγή πουθενά. Την κρύβει ο
ορεινός όγκος.
Συνέχεια της ανηφόρας από τη σάρα ανάμεσα στις κορυφές Πισκοπιανή και Μακρύς Λάκκος, αφού περάσεις τη στάνη του Κλίνη. Πίσω το τρίγωνο του φαραγγιού του Κουδουμή, που μόλις διασχίσαμε!
Η ίδια εικόνα από την άλλη μεριά. Πίσω διακρίνεται ο Μακρύς Λάκκος
Ζουμ σε μια γωνιά του οροπεδίου Μονοκαράς με τους μαγατζέδες, τα αμπέλια και τους οπωρώνες
Ο παράδεισος του μήλου!!!
Όμορφο μα τοξικό: colchicum pusillum, ενδημικό της Κρήτης ΚΑΤΩ: Διάφορα λουλουδάκια της εποχής και του υψομέτρου: crocus laevigatus,prospero autumnale,
crocus oreocreticus cartwrightianus,
Οι μαργαρίτες του χειμώνα: bellis silvestris
Στο "Αμυγδαλοσέλι", το διάσελο ανάμεσα σε Πισκοπιανή (κρυμμένο στην ομίχλη το βουνό στις ρίζες του οποίου είναι φωλιασμένη η Χρυσοπηγή) και Μακρύ Λάκκου
Μετά από μια ανάπαυλα παίρνουμε το μονοπάτι που είναι σμιλεμένο
δεξιά στο διάσελο. Με έκπληξη βλέπουμε ότι είναι σηματοδοτημένο! Ας είναι καλά η ομάδα του Γεωπάρκου Σητείας με τον κύριο Γιάννη Κανναβάκη της Χρυσοπηγής, τους ευχαριστούμε πολύ, γιατί τώρα ακολουθούμε το ζιγκ ζαγκ του μονοπατιού
χωρίς πολλή έννοια. Διατηρείται αυτό σε μερικά σημεία πολύ καλά, σε άλλα το
ξεχωρίζεις απ’ το υποστηρικτικό τοιχία στις άκρες του. Ελίσσεται αρχικά στην αριστερή
μεριά της σάρας και στη συνέχεια περνά δεξιά πάνω από ένα ακόμα καμίνι κι
έπειτα από τη θέση «Αμυγδάλοι» με το σκεπαστό σαρνίτσι. Από ψηλά φαίνεται και η μεγάλη
δεξαμενή γεμάτη νερό, όπου είναι η έξοδός μας. Δίπλα της ξεκινά ο
χωματόδρομος που δεξιά οδηγεί προς Μπέμπονα κι αριστερά προς τον προορισμό μας.
Ακολουθώντας το παλιό μονοπάτι με το ζιγκ ζαγκ, που οδηγούσε στην άλλη πλευρά του όρους Ορνό στην κοιλάδα της Χρυσοπηγής
Στο βάθος τα βουνά της Θρυπτής
Το μονοπάτι περνά πάνω απ' τη θέση "Αμυγδάλοι" με το στεγασμένο σαρνίτσι. Κάτω φαίνεται κι η μεγάλη δεξαμενή, από όπου θα βγούμε στον χωματόδρομο
Μετά από αρκετό κατέβασμα φάνηκε κι η Χρυσοπηγή φωλιασμένη στις ρίζες της Πισκοπιανής
Τα τελευταία μέτρα προς το χωριό!
Στην είσοδο του χωριού
ΧΡΥΣΟΠΗΓΗ Η ΡΟΥΚΑΚΑ
Μετά
από 12 χλμ, 750 μ υψομετρική διαφορά και 6 ώρες πεζοπορία φτάνουμε τελικά στο φιλόξενο
καφενεδάκι στην πλατεία της Χρυσοπηγής. Είναι η ώρα της ανταμοιβής με μια μπύρα,
ένα μεζέ και το ..παρεάκι. Ίσα που προλαβαίνουμε: σε μια ώρα θα μας μαζέψει το
λεωφορειάκι του ΚΤΕΛ, για να μας μεταφέρει πίσω στη Σφάκα διασχίζοντας όλη σχεδόν την επαρχία Σητείας και κυκλώνοντας το όρος Ορνό! Άλλα
τρία τέταρτα από εδώ ως τον Άγιο Νικόλαο. Ήταν μεγάλο το ταξίδι σήμερα, αλλά
άξιζε τον κόπο!!
Στην πλατεία του χωριού με το καφενεδάκι. Η Χρυσοπηγή ονομαζόταν παλιά Ρουκάκα (όνομα τούρκικο ή αραβικό) και κατά την Τουρκοκρατία ήταν ένα απ' τα πιο γνωστά και πλούσια τουρκοχώρια της περιοχής. Κατά την ελληνική επανάσταση του 1897 σώθηκαν
οι Μουσουλμάνοι της περιοχής μετά από παρέμβαση του Μητροπολίτη Ιεραπύτνης και
Σητείας, Αμβρόσιου κι έτσι δεν ακολούθησαν τη μοίρα των γειτονικών της χωριών πχ
της Δάφνης, όπου είχαμε μεγάλες σφαγές. ΚΑΤΩ: Οι αρχηγοί μας σήμερα: Γιάνης Καλλιβρετάκης με την οικογένεια (καταγωγή από Χρυσοπηγή) - Μαρία Μετζογιαννάκη (Σφάκα)
Μια χαρούμενη ομάδα 16
πεζοπόρων, μέλη του Ορειβατικού Συλλόγου Αγίου Νικολάου και Φυσιολατρικού
Ορειβατικού Συλλόγου Σητείας, μαζεύτηκε την Κυριακή 11/09/2022 στην
οριζόμενη αφετηρία μας, ανάμεσα στα χωριά Σφάκας και Τουρλωτής, κοντά στο
εκκλησάκι της Ζωοδόχου Πηγής, γνωστό στους κατοίκους της περιοχής ως Κυμέλα,
προκειμένου να εξερευνήσει το άγριας ομορφιάς φαράγγι του Κουδουμή.
Χαρακτηριστικό της σύνθεσης της ομάδας η νεαρή ηλικία. «Που τους βρήκατε τόσους
νέους;», απόρησε ο Σεμπάστιαν, που ξεκίνησε μαζί μας αυτό το καλοκαίρι. Εμ,
αρχίζουν τα σχολεία, Σεμπάστιαν , και μαζεύονται οι δάσκαλοι κι οι φοιτητές στο
νησί σιγά-σιγά.
Ξεκινάμε από τη ρεματιά
δεξιά της εθνικής οδού στις 8.30 το πρωί με πάρα πολύ καλή διάθεση , παρά το γεγονός
ότι η μέρα προβλέπεται εξαιρετικά ζεστή. Τις 2,5 περίπου ώρες πάντως, που
διαρκεί η πορεία μας μέσα στο φαράγγι η θερμοκρασία είναι ιδανική.
Το φαράγγι του Κουδουμή ή φαράγγι Τρουλωτής βρίσκεται ανάμεσα στα χωριά Τουρλωτή και Σφάκα. Ξεκινά την φιδογυριστή πορεία του από το οροπέδιο της Μονοκαράς και το ρέμα του εκβάλει στην παραλία Μαύρο Σελί στην περιοχή του Μόχλους. Το μήκος του είναι 3χλμ περίπου και τα κάθετα τοιχώματα του υπερβαίνουν τα 150μ. Εντυπωσιακή η γεωλογία του φαραγγιού, καθώς τα πετρώματα του ανήκουν στα βαθύτερα πετρώματα της Κρήτης, τους λεγόμενους πλακώδεις ασβεστόλιθους, που λόγω τεκτονικών μετακινήσεων σήμερα τα βρίσκουμε στις μεγαλύτερες κορυφές του νησιού. Τα πρανή και η κοίτη του φαραγγιού είναι κατάφυτα από πουρνάρια (πρίνους), που έχουν μέγεθος θάμνου ή έχουν αναπτυχθεί σε πανύψηλα δένδρα, ενώ ευδοκιμούν και πολλά αρωματικά φυτά, μερικά ενδημικά της περιοχής.
Το
φαράγγι ξεκινάει ‘ανοικτό’ σαν ρεματιά με ‘χαλασά’ (ή αλλιώς
σάρα, δηλαδή μέρος που η αποσάθρωση του εδάφους δημιουργεί συγκέντρωση πολλών
μικρών ή μεγαλύτερων πετρών), που δυσχεραίνει κάπως το περπάτημα και θέλει
προσοχή. Αρωματικά φυτά, κυρίως φασκομηλιά και ρίγανη, αναδύουν τα έλαιά τους,
καθώς τα αναδεύουμε στην πορεία μας. Πρίνα πολλά. Ανθρωπογενείς παρεμβάσεις,
όπως ένα μισογκρεμισμένο καμίνι ή τοιχία δίπλα στις σπηλαιώσεις των βράχων, που
χρησιμοποιούνταν για τη φύλαξη των ζώων. Καθώς προχωράμε τα τοιχώματα
συγκλίνουν και γύρω μας σκοτεινιάζει. Εδώ είναι το πιο εντυπωσιακό κομμάτι:
στενά περάσματα ανάμεσα στα πεσμένα βράχια και στα δέντρα που μοιάζουν να
ξεπετιούνται μέσα από την πέτρα και ν΄ αναπτύσσονται οριζόντια αντί για κάθετα!
Βράχοι γλιστεροί, καθώς τους έχει λειάνει το νερό κι ο χρόνος. Εδώ χρειάζεσαι τη
βοήθεια του φίλου συνοδοιπόρου, για να σκαρφαλώσεις και να ξεπεράσεις τα εμπόδια
της φύσης. Αυτή είναι και η μαγεία αυτού του φαραγγιού, που συνδυάζει την
πεζοπορία με κάποια αναρρίχηση και μετατρέπει την όλη διαδικασία σε παιχνίδι.
Αφού περνάμε και τον
τελευταίο ‘τοίχο’, ύψους περίπου 5 μέτρων, που έχει ωστόσο διαμορφωμένα
φυσικά σκαλοπάτια και βοηθάνε πολύ στο ανέβασμα, αντικρίζουμε μπροστά μας μέρος
του οροπεδίου της Μονοκαράς, τα πρώτα σπίτια και τα πρώτα οπωροφόρα
δέντρα: καρυδιές, μηλιές, αχλαδιές. Πιο πέρα και τα αμπέλια.
Το μικρό οροπέδιο της Μονοκαράς βρίσκεται στο όρος Ορνό, σε υψόμετρο περίπου 750μ. Η πρόσβαση γίνεται από τα χωριά της Τουρλωτής και της Σφάκας. Στο οροπέδιο υπάρχει ο γραφικός ναός του Τιμίου Σταυρού και πολλοί μαγατζέδες, δηλαδή σπιτάκια στα οποία διαμένουν τους θερινούς μήνες όσοι απασχολούνται στις μικρές καλλιέργειες από αμπέλια, μηλιές, αχλαδιές και καρυδιές. Το μικρό στενόμακρο οροπέδιο παραμένει καταπράσινο, αν και έχει χάσει λίγη από τη φρεσκάδα του μετά τις ζέστες του καλοκαιριού. Είναι κατάφυτο από αμπέλια, μηλιές, αχλαδιές και καρυδιές (πιθανά από τις καρυδιές/καρές να προέρχεται και το όνομα του). Ιδιαίτερα εντυπωσιάζουν 4-5 μεγάλα πηγάδια, πετρόκτιστα με γεροκτισμένα σκαλοπάτια που οδηγούν μέχρι τον πυθμένα, εξαιρετικό δείγμα παραδοσιακής αρχιτεκτονικής που αντέχει στο χρόνο.
Μια θορυβώδης
παρέα αντρών έχει μαζευτεί ήδη σε μια αγροικία κι απ’ τις μυρωδιές
συμπεραίνουμε ότι ψήνουν. «Καλή όρεξη, σύντεκνοι!», χαιρετά η Δώρα, μόνιμο
πειραχτήρι. «Καλή ‘ναι μόνο ελάτε», η τυπική απάντηση. «Από τον Ορειβατικό του
Αγίου Νικολάου;», ρωτάνε, και χαίρομαι μέσα μου, που κάποιοι μας παρακολουθούν
και μας διαβάζουν . Όταν, αντί να πάρουμε τον καθιερωμένο δρόμο επιστροφής μέσω
χωματόδρομων, στρίβουμε δεξιά προς το ύψωμα, ακούμε φωνές: «Όχι από κει! Λάθος
δρόμος!». «Μην ανησυχείτε», τους καθησυχάζουμε. Ακολουθούμε το σχέδιο του
αρχηγού μας για μια εναλλακτική διαδρομή. Πρώτα θα περιηγηθούμε την κορυφογραμμή
ανάμεσα στα δύο φαράγγια κι έπειτα θα επιστρέψουμε μέσα από το γειτονικό
παραφάραγγο στη βάση μας. Η διάσχιση της κορυφογραμμής είναι εντυπωσιακή για τη
θέα που προσφέρει: η Ψείρα, τα γυψωρυχεία του Μόχλους, η Τουρλωτή, η Μυρσίνη
και το βόρειο κρητικό πέλαγος, αλλά και τους εντυπωσιακούς σχηματισμούς των
πετρωμάτων. Περπατάμε κατά μήκος της σε μια πορεία περίπου μιας ώρας, την οποία
δυσχεραίνει πέραν της πέτρας και η ζέστη, λόγω του όψιμου καύσωνα. Μια
προσπάθεια να κατεβούμε πιο γρήγορα στο σκιερό φαράγγι αποδείχτηκε άκαρπη,
γιατί δεν είναι όλα τα μέρη βατά κι ιδανικά για μια κάθοδο στον σκιερό πυθμένα.
Έτσι μαζεύουμε όλες μας τις δυνάμεις και ξαναπαίρνουμε την ανηφόρα. Κάτω από
τον ίσκιο μιας ‘ευλογημένης’ αγριελιάς ξαποστάζουμε και μοιραζόμαστε τα τρόφιμα
και το νερό, που έχει μείνει. Είμαστε κατάκοποι, αλλά πρέπει να κατέβουμε.
Αρχίζουμε λοιπόν μια επίπονη, σχεδόν κάθετη, ελεύθερη κατάβαση, που
δυσχεραίνεται από τα χαλίκια ή από τα θαμνώδη φυτά: αγκαραθιές, ασπάλαθους και
φασκομηλιές, μέσα στον καυτό ήλιο. Ο ένας βοηθάει κι ενθαρρύνει τον άλλο και
μετά από δύο ώρες και κάμποσες τσουρληθιές παρακάτω φτάνουμε επιτέλους στο
φαράγγι και σε σταθερό έδαφος και μετά από λίγο στην έξοδό μας απ’ αυτό στις
15.30 περίπου.
Παρά την καταπόνηση και το
γεγονός ότι είχαμε πολλά νέα μέλη ο αποχαιρετισμός ήταν εξαιρετικά εγκάρδιος
και η διάθεση καλή. Βλέπετε οι δυσκολίες ‘δένουν’ την ομάδα. Δώσαμε όλοι
υπόσχεση να ξαναβρεθούμε στις επόμενες πεζοπορίες σε πιο ιδανικές συνθήκες. Ευχαριστούμε
τον αρχηγό, Θανάση Κολοτούρο, αλλά και το Νίκο απ’ τη Σητεία, το Θωμά, το
Νεκτάριο, που βοήθησαν στα δύσκολα σημεία.
Το φαράγγι του Τσιγκούνη
στην περιοχή της Σητείας, διέσχισαν τα μέλη του Ορειβατικού Συλλόγου Αγίου
Νικολάου, την Κυριακή 4 Οκτωβρίου 2020.
Μοιραστήκαμε μια συναρπαστική διαδρομή
(καθώς το φαράγγι απαιτεί συχνή αναρρίχηση σε πανύψηλους βράχους), με αφετηρία κοντά
στο χωριό Σφάκα, ανάβαση μέχρι το γραφικό οροπέδιο της Μονοκαράς και τερματισμό
στην Τρουλωτή.
Το φαράγγι του Τσιγκούνη
σχηματίζεται στο Όρος Ορνό, πάνω από το χωριό Σφάκα, όπου και βρίσκεται η
έξοδός του. Το ρέμα που το διαρρέει μεταφέρει τα νερά από το οροπέδιο της
Μονοκαράς στην παραλία του Αγίου Ανδρέα δίπλα στο Μόχλος. Το όνομα «τσιγκούνης»
οφείλεται στη σχετικά μικρή ποσότητα νερού που κατεβάζει το χειμώνα. Οι ντόπιοι
ονομάζουν το φαράγγι και ‘Κοκκαλιά’, καθώς εκεί επιβιώνει ένα από τα λίγα
εναπομείναντα στην Κρήτη ζευγάρια γυπαετών–κοκκαλάδων.
Νωρίς το πρωί της Κυριακής
ξεκινήσαμε από την απότομη στροφή της εθνικής οδού προς Σητεία, πριν απότη Σφάκα. Ακολουθούμε μονοπάτι που ξεδιπλώνεται
σε μια κατάφυτη ρεματιά και από τα πρώτα βήματα βυθιστήκαμε σε μια καταπράσινη
δροσερή όαση, σκεπασμένη από συκιές, σφάκες, μυρτιές, βαλανιδιές, πρίνους και θυμάρια. Η βλάστηση είναι
συχνά αδιαπέραστη και σε αρκετά σημεία το φαράγγι χρειάζεται καθάρισμα και σήμανση
αλλά γενικά είναι βατό.
Περνάμε τα συρματοπλέγματα
που έχουν βάλει βοσκοί για να μη φεύγουν τα κοπάδια τους, και περπατάμε μέσα
στην κοίτη του φαραγγιού. Μετά από σύντομη πορεία συναντούμε ένα κυκλικό κτίσμα,
πιθανόν παλιό καμίνι. ΄Οσο προχωρούμε βαθύτερα συναντούμε πρόσφατες κατολισθήσεις,
ενώ τα τοιχώματα υψώνονται κάθετα και απότομα, προκαλώντας δέος. Τα κροκαλοπαγή
πετρώματα διαδέχεται συμπαγής ασβεστόλιθος και τα τοιχώματα στενεύουν πολύ,
κάνοντας το τοπίο πολύ επιβλητικό.
Μετά από πορεία μιας περίπου
ώρας συναντούμε το πρώτο εμπόδιο: τα βράχια σχηματίζουν ένα ψηλό ‘τοίχο’ που
απαιτεί αναρρίχηση. Περνάμε τον κάθετο ογκόλιθο δεμένοι με σκοινιά και ζώνες
ασφαλείας, με τις οδηγίες του αρχηγού, που διαθέτει τον απαραίτητο εξοπλισμό
και εμπειρία. Συνεχίζουμε, με την αδρεναλίνη να ανεβαίνει, καθώς οι ‘εκπλήξεις’
και οι ‘πίστες αναρρίχησης’ διαδέχονται η μια την άλλη, τόσο που χάνουμε
μέτρημα. Το φαράγγι είναι γεμάτο από επιβλητικούς ‘τοίχους’ που απαιτούν
προσεκτικό σκαρφάλωμα, επικίνδυνες ‘γλίστρες’ και απίστευτους βραχώδεις σχηματισμούς, που δύσκολα πιστεύει κανείς ότι είναι απλά δημιούργημα της φύσης και δεν τις σμίλεψε
κάποιος εκκεντρικός καλλιτέχνης! Η φύση αποσπά διαρκώς τον θαυμασμό μας, καθώς
ακόμη και στα κάθετα πρανή ανάμεσα στα άγονα πετρώματα φυτρώνουν τεράστιες
βαλανιδιές!
Αποκορύφωμα το τελικό εμπόδιο, που μοιάζει με φυσικό οικοδόμημα: ένας επιβλητικός,
απροσπέλαστος τοίχος 8
μέτρων περίπου. Με προσοχή και ακολουθώντας τις οδηγίες των
συντονιστών, η ομάδα αναρριχήθηκε πατώντας πάνω στα σμιλευμένα από τη φύση πέτρινα
σκαλοπάτια μέχρι την κορυφή.
Στη συνέχεια το φαράγγι
ανοίγει: θάμνοι, φασκομηλιές, ασπάλαθοι κάνουν την εμφάνισή τους.
Πήραμε δεξιά μια σχεδόν κάθετη σάρα και μετά από κοπιαστική πορεία 20' στον ήλιο
φτάσαμε στην έξοδο. Για την διάσχιση του φαραγγιού χρειαστήκαμε 3.30 ώρες (μαζί με την
αναμονή στις αναρριχήσεις) και όλη η διαδρομή ήταν στη σκιά. Ακολουθούμε το
παλιό μονοπάτι μέχρι το οροπέδιο της Μονοκαράς, με τα πολλά πηγάδια.
Το μικρό οροπέδιο της
Μονοκαράς βρίσκεται στο όρος Ορνό, σε υψόμετρο περίπου 750μ. Η πρόσβαση γίνεται
από τα χωριά της Τουρλωτής και της Σφάκας. Στο οροπέδιο υπάρχει ο γραφικός ναός
του Τιμίου Σταυρού και πολλοί μαγατζέδες, δηλαδή σπιτάκια στα οποία διαμένουν
τους θερινούς μήνες όσοι απασχολούνται στις μικρές καλλιέργειες από αμπέλια,
μηλιές, αχλαδιές και καρυδιές. Το μικρό στενόμακρο
οροπέδιο παραμένει καταπράσινο, αν και έχει χάσει λίγη από τη φρεσκάδα του μετά
τις ζέστες του καλοκαιριού. Είναι κατάφυτο από αμπέλια, μηλιές, αχλαδιές και
καρυδιές (πιθανά από τις καρυδιές/καρές να προέρχεται και το όνομα του).
Ιδιαίτερα εντυπωσιάζουν 4-5 μεγάλα πηγάδια, πετρόκτιστα με γεροκτισμένα
σκαλοπάτια που οδηγούν μέχρι τον πυθμένα, εξαιρετικό δείγμα παραδοσιακής
αρχιτεκτονικής που αντέχει στο χρόνο.
ΟΡΟΠΕΔΙΟ ΜΟΝΟΚΑΡΑΣ
Οι παλιοί ξωμάχοι σιγά-σιγά
εγκατέλειψαν το καρπερό οροπέδιο, αναζητώντας μια πιο εύκολη ζωή στα πεδινά, όμως
η ομάδα μας είχε την τύχη να συναντήσει τον κ. Μανώλη Μαυροματακη (Μαυρόματος).
Σαν γνήσιος απόγονος του Ξένιου Δία, μας κέρασε ρακί, μήλα, καρύδια και άλλα
καλούδια και τον ευχαριστούμε θερμά. Ξεκουραστήκαμε και ξεκινήσαμε
το μεσημέρι διασχίζοντας τον οικισμό του οροπεδίου με άδειες αγροικίες,το εκκλησάκι του Αφέντη Χριστού και έπειτα
πήραμε το μονοπάτι της επιστροφής.
Μια ολιγομελής ομάδα με
αρχηγό αποφάσισε να επιστρέψει στην αφετηρία διασχίζοντας το φαράγγι Κουδουμή.
Το φαράγγι του Κουδουμή ή
φαράγγι Τρουλωτής βρίσκεται ανάμεσα στα χωριά Τουρλωτή και Σφάκα. Ξεκινά την
φιδογυριστή πορεία του από το οροπέδιο της Μονοκαράς και το ρέμα του εκβάλει
στην παραλία Μαύρο Σελί στην περιοχή του Μόχλους. Το μήκος του είναι 3χλμ
περίπου και τα κάθετα τοιχώματα του υπερβαίνουν τα 150μ. Εντυπωσιακή η γεωλογία
του φαραγγιού, καθώς τα πετρώματα του ανήκουν στα βαθύτερα πετρώματα της
Κρήτης, τους λεγόμενους πλακώδεις ασβεστόλιθους, που λόγω τεκτονικών
μετακινήσεων σήμερα τα βρίσκουμε στις μεγαλύτερες κορυφές του νησιού. Τα πρανή
και η κοίτη του φαραγγιού είναι κατάφυτα από πουρνάρια (πρίνους), που έχουν
μέγεθος θάμνου ή έχουν αναπτυχθεί σε πανύψηλα δένδρα, ενώ ευδοκιμούν και πολλά
αρωματικά φυτά, μερικά ενδημικά της περιοχής.
Οι υπόλοιποι πήραμε το
καλοφτιαγμένο μονοπάτι προς Τουρλωτή. Σταματήσαμε για λίγο σε παλιό οικισμό
στην κορφή του βουνού και κατηφορίσαμε πότε από αγροτικό δρόμο και άλλοτε από
μονοπάτια. Ο καιρός ζεστός, αν και είμαστε ήδη στον δεύτερο μήνα του φθινόπωρου.
Εντυπωσιακή η θέα όσο κατηφορίζουμε: ο κόλπος του Μεραμπέλλου αστράφτει κάτω από
τον καταγάλανο ουρανό, το νησάκι της Ψείρας, τα ορυχεία γύψου στο Αλτσί, όλα τα
Στειακά χωριά (Σφάκα, Τουρλωτή, Μυρσίνη, Έξω Μουλιανα) και στο βάθος η
χερσόνησος μετά τη Σητεία και τα νησιά των Διονυσαδων, συνθέτουν εικόνες απαράμιλλης
ομορφιάς. Προς το τέλος της διαδρομής, μας συνόδεψε ένα ζευγάρι αγριοπούλια
(πιθανόν γυπαετοί-κοκκαλάδες), ενοχλημένα προφανώς από την πολυάριθμοι ανθρώπινη
παρουσία στα απρόσιτα λημέρια τους…
Φτάσαμε στην Τρουλωτή στις 3
το μεσημέρι, έχοντας διανύσει σε 7 ώρες 14χλμ περίπου, καλύπτοντας υψομετρική διαφορά 1099μ.
