ΚΝΩΣΑΝΟ ΦΑΡΑΓΓΙ – ΓΙΟΥΧΤΑΣ - ΑΡΧΑΝΕΣ

Την Κυριακή 8 Μαρτίου 2026 ο Ορειβατικός Σύλλογος Αγίου Νικολάου περπάτησε σε τοπία όμορφα και σε μονοπάτια της ιστορίας, τόσο της πρόσφατης όσο και της αρχαίας, πολύ κοντά στην πόλη του Ηρακλείου, σε μια διαδρομή που ικανοποίησε πλήρως τους περίπου 30 πεζοπόρους της ομάδας.

Ημι-ομαδική (όσων ανέβηκαν ως εδώ) στο εκκλησάκι του Αφέντη Χριστού στη δεύτερη κορυφή του ιερού βουνού των Μινωιτών του Γιούχτα.

Κνωσανό φαράγγι

Η πεζοπορία μας ξεκίνησε στις εννιά το πρωί από την υδατογέφυρα των Σπηλίων ή της Αγίας Ειρήνης, κοντά στην Κνωσό, όπου μας άφησε το λεωφορείο. Μαθαίνουμε ότι το εντυπωσιακό αυτό έργο κατασκευάστηκε την εποχή της Αιγυπτιοκρατίας (1830-40) με σκοπό την υδροδότηση του Ηρακλείου, ωστόσο πάτησε πάνω στ’ αχνάρια παλιού ρωμαϊκού υδραγωγείου. Η άφιξή μας τρομάζει τα δεκάδες πουλιά, που φωλεύουν στις μικρές οπές της μνημειώδους αυτής κατασκευής  και πετάνε ψηλά πάνω απ’ τα κεφάλια μας κράζοντας.

Από εδώ θα συνεχίσουμε τραβώντας για το Κνωσανό φαράγγι μια καταπράσινη στενή ρεματιά με το ρυάκι να τρέχει, με όμορφα κρίνα, πλατάνια, κισσούς και βάτα, αλλά και πολλά σκουπίδια δυστυχώς. Το πέρασμα του είναι εύκολο από μονοπάτια και χωματόδρομους και πολύ καλά σηματοδοτημένο (έχει αγώνα ορεινού τρεξίματος στην περιοχή την επόμενη Κυριακή κι έχουν φρεσκάρει τη διαδρομή για καλή μας τύχη). Περνάμε δίπλα από περβόλια με εσπεριδοειδή, από φροντισμένα αμπέλια, από μονοπάτια, όπου ξεπροβάλουν οι πρώτες ορχιδέες, κρυφοκοιτάζοντας  που και που τις κορφές της οροσειράς του Γιούχτα, τελικό στόχο της πεζοπορίας που φαίνονται στο βάθος και μας τρομάζουν με τον όγκο τους. Στάσεις με σημεία ενδιαφέροντος η εκκλησία των Αγίων Αποστόλων με την καμπάνα της από βόλι του δευτέρου παγκοσμίου πολέμου, η δεύτερη υδατογέφυρα πάνω απ’ τον Συλαμιανό ποταμό, η εγκαταλελειμμένη μονή της Παναγίας της Καρυδακιανής καλυμμένη από κισσούς.

Υδατογέφυρα των Σπηλίων ή της Αγίας Ειρήνης, κοντά στην Κνωσό, όπου μας άφησε το λεωφορείο. Μαθαίνουμε ότι το εντυπωσιακό αυτό έργο κατασκευάστηκε την εποχή της Αιγυπτιοκρατίας (1830-40) με σκοπό την υδροδότηση του Ηρακλείου, ωστόσο πάτησε πάνω στ’ αχνάρια παλιού ρωμαϊκού υδραγωγείου.

Κνωσανό φαράγγι, διασχίζει την Κνωσό και τελειώνει λίγο πριν τις Αρχάνες. Μια όαση πράσινου!

Στην έξοδο του Κνωσανού φαραγγιού φαίνεται ο ο Γιούχτας, το ιερό βουνό των Μινωιτών, στο οποίο θα ανέβουμε κιόλας, προοπτική, που μας προκαλεί δέος.

Στην δεύτερη υδατογέφυρα της πορείας στον Συλαμιανό ποταμό

Στο τελείωμα του κνωσανού φαραγγιού

Εποχή της ίριδας

Και της ανθισμένης μυγδαλιάς

Στο ιερό βουνό των Μινωιτών

Αφήνοντας το φαράγγι στην έξοδό του κοντά στον Άγιο Μάμα, δίπλα στις Αρχάνες παίρνουμε αγροτικούς ανηφορικούς δρόμους ανάμεσα από καλοκλαδεμένα αμπέλια με ψηλά κλήματα παραταγμένα σε σειρές, τόσο διαφορετικά απ’ τα δικά μας. Η θέα στα βόρεια παράλια γίνεται όλο και πιο εντυπωσιακή. Φτάνουμε κάπως έτσι στον περιφραγμένο αρχαιολογικό χώρο των Ανεμοσπηλίων, όπου βρέθηκαν σπάνια -για τη μινωική Κρήτη- ίχνη με ενδείξεις ανθρωποθυσίας. Από εδώ θα αρχίσει το περίφημο μινωικό μονοπάτι που διασχίζει την δυτική πλευρά της οροσειράς του Γιούχτα, που σου χαρίζει εντυπωσιακή θέα στην κοιλάδα νότια του Ηρακλείου με οικισμούς, λατομεία αργύρου, αλλά και τις χιονισμένες κορφές του Ψηλορείτη, την σουβλερή μύτη του Στρούμπουλα. Κάποτε βλέπεις από μακριά και το εκκλησάκι του Αφέντη Χριστού, που σημαίνει και το τέλος τεσσάρων ωρών συνεχόμενης ανηφόρας για εμάς, να κρέμεται στον απότομο γκρεμό, όπου φέρνουν γυροβολιές δεκάδες όρνια. Αξιόλογα σημεία εδώ ο αρχαιολογικός χώρος με επίστρωση δαπέδου σε ένα κοίλωμα πριν τις κορυφές, το μινωικό ιερό κορυφής στην πρώτη την ψηλότερη κορφή (811 μ.) και τέλος το περίφημο τετράκλητο εκκλησάκι στην δεύτερη κορφή, δείγμα ότι το βουνό αυτό λατρευόταν ασταμάτητα ανά τους αιώνες.

Το κίτρινο το χρώμα που επικρατεί σήμερα ταιριάζει και με το μπλουζάκι μας

Όμορφα φροντισμένα αμπέλια στην έξοδο του Κνωσανού φαραγγιού στον Άγιο Μάμα

Αν και από επαρχιακό δρόμο η ανηφόρα ως το μονοπάτι προς Γιούχτα ζορίζει αρκετά

Γι' αυτό και η οργανωτική επιτροπή των αγώνων ορεινού τρεξίματος που γίνεται εδώ αποφάσισε να δώσει λίγο κουράγιο.

Πληροφορίες για τον αρχαιολογικό χώρο των Ανεμοσπηλίων από τον ειδικό, τον Γιώργο Πόθο

Ανεμοσπήλια, ο χώρος όπου βρέθηκαν τρεις μυστηριώδεις σκελετοί: ενός νεαρού άντρα δεμένου πισθάγκωνα πάνω σε βωμό με καρφωμένο μαχαίρι στην καρδιά, μιας γυναίκας δίπλα του πιθανόν ιέρειας κι ενός άντρα στο διπλανό δωμάτιο. Η ερμηνεία που δίνεται είναι ότι πρόκειται για ανθρωποθυσία κατά τη διάρκεια της οποίας ξέσπασε σεισμός!

Θέα στην δυτική πλευρά με τις χιονισμένες κορφές του Ψηλορείτη να κλέβουν την παράσταση. ΚΑΤΩ: Το μονοπάτι που διασχίζει τη δυτική πλευρά του Γιούχτα και το εκκλησάκι της κορυφής, που φαίνεται να κρέμεται στον γκρεμό.

Στο μινωικό ιερό κορυφής της πιο ψηλής κορφής του Γιούχτα στα 811 μέτρα

Λίγο πιο χαμηλά άλλο ιερό με θέα στα βόρεια παράλια.

Το μέρος φημίζεται για την πληθώρα από γύπες (gyps vulvus)

Επιτέλους στο τετρακλητο εκκλησάκι του Αφέντη Χριστού, που σαν να κρέμεται στον γκρεμό, μετά από 4ωρη ανηφόρα.

Κι άλλη μια ομαδική απ' την ανατολική πλευρά, με θέα τις Αρχάνες, που αποτελούν και το τέλος της πεζοπορίας μας.

Μετά από μια στάση να θαυμάσουμε τη θέα θα πάρουμε το κατηφορικό μονοπάτι στα ανατολικά με τη θέα στα βουνά της Δίκτης και τις Αρχάνες, που θα μας οδηγήσει σε μια περίπου ώρα στην γραφική κωμόπολη, όπου θα σταματήσουμε λίγο για φαγητό και καφέ στις περίφημες ταβέρνες και τα παραδοσιακά καφενεία και μια περιδιάβαση στα ζωγραφισμένα όμορφα σοκάκια της.

Στο κατηφορικό μονοπάτι προς Αρχάνες, την όμορφη κωμόπολη με τα γραφικά ζωγραφισμένα στενά, τις παραδοσιακές ταβέρνες και τα καφενεία. 

Ένα μερακλίδικο καφεδάκι στη λιακάδα το δικαιούμαστε, νομίζω!

Χωρίς πολλές δυσκολίες η διαδρομή των 13 χλμ, αλλά με αξιόλογη υψομετρική διαφορά 740 μ, πρόσφερε εκτός από τις όμορφες εμπειρίες και μια καλή εξάσκηση. Κι όλα αυτά σε συνδυασμό με τον καλό καιρό και την καλή παρέα αποτέλεσαν μια δυνατή εμπειρία για όλους εμάς. Για όλα αυτά αισθανόμαστε ευγνώμονες στον αρχηγό μας, Παναγιώτη Ευδαίμων για την πραγματοποίηση αυτής της εξόρμησης.

Ευχαριστούμε τον αρχηγό, Παναγιώτη Ευδαίμων

Αντί παπιού ένας γάτος Αρχανιώτης

ΑΡΧΗΓΟΣ: Παναγιώτης Ευδαίμων

ΦΩΤΟΓΡΑΦΙΕΣ: Παναγιώτης Ευδαίμων, Μαρία Μετζογιαννάκη, Annika Thunström

ΠΕΡΙΓΡΑΦΗ - ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ ΔΗΜΟΣΙΕΥΣΗΣ: 

Μαρία Μετζογιαννάκη

ΒΙΝΤΕΟ:-----------

ΧΑΡΤΗΣ ΠΕΖΟΠΟΡΙΑΣ: 

Παναγιώτης Ευδαίμων

Με την υποστήριξη του Wikiloc

Πεζοπορία ΑΓΙΟΣ ΒΛΑΣΗΣ - ΓΙΟΥΧΤΑΣ - ΑΡΧΑΝΕΣ

 Ακολουθώντας τα χνάρια των Μινωιτών, η ομάδα του Ορειβατικού Συλλόγου Αγίου Νικολάου, ανηφόρισε στην κορυφή του ιερού βουνού της Κρήτης, τον Γιούχτα. Την Κυριακή 12 Δεκεμβρίου 2021, πεζοπόροι από τον νομό Λασιθίου και  Ηρακλείου ανεβήκαμε στην κορυφή του Αφέντη Χριστού και μοιραστήκαμε μια 4ωρη ενδιαφέρουσα πεζοπορία φυσιολατρικού και ιστορικού ενδιαφέροντος.

Ο Γιούχτας είναι ένα μικρό μοναχικό βουνό 15 χιλιόμετρα νότια του Ηρακλείου. Η ονομασία του είναι παραφθορά του Γιούπιτερ που σημαίνει Δίας στα Λατινικά. Θεωρείται το ιερό βουνό των Μινωιτών, γεμάτο μύθους, μυστήρια και δοξασίες, που το ακολουθούν από την αρχαιότητα. Οι Μινωίτες είχαν το Γιούχτα σε ιδιαίτερη θέση, καθώς ήταν το πρώτο βουνό που έβλεπαν όταν πλησίαζαν με τα καράβια τους τις ακτές της Κρήτης και ξεχώριζε από το μοναδικό φυσικό σχήμα του που θυμίζει έντονα ανθρώπινο πρόσωπο. Σύμφωνα με τον μύθο, το γιγαντιαίο πρόσωπο των 811μ ήταν του Δία.

Οι Μινωίτες πίστευαν ότι εκεί ήταν ο τάφος του Δία και έκτισαν δύο ιερά, το ένα στο ψηλότερο σημείο του βουνού (Ψηλή Κορυφή) και το δεύτερο στη θέση Ανεμόσπηλια. Στο δεύτερο μάλιστα βρέθηκε ένας ανθρώπινος σκελετός, ξαπλωμένος σε βωμό με ένα μαχαίρι μπηγμένο στο κορμί του, καταπλακωμένος από την οροφή του κτιρίου. Αυτή θεωρείται και η πρώτη ένδειξη ανθρωποθυσίας κατά τη Μινωική εποχή, που μάλιστα σώθηκε στον χρόνο μάλλον επειδή το κτίριο κατέρρευσε, πιθανόν λόγω σεισμού, την ώρα της θυσίας. Επίσης υπάρχουν δύο ιερά σπήλαια, στα οποίο ανακαλύφτηκαν σημαντικά λατρευτικά αντικείμενα, το Χωστό Νερό και ο Σπήλιος του Στραβομύτη.

Νωρίς το πρωί της Κυριακής μεταφερθήκαμε με λεωφορείο στις Αρχάνες και στη συνέχεια με Ι.Χ αυτοκίνητα στην βόρεια πλευρά του βουνού σε υψόμετρο 365μ, στην περιοχή ΄Αγιος Βλάσης, όπου ξεκινά το μονοπάτι που διασχίζει το βουνό.

Ξεκινάμε με ελαφρά συννεφιασμένο ουρανό, όμως στη μέση περίπου της διαδρομής βαριά σύννεφα κρύβουν τον ήλιο και συχνά πυκνή ομίχλη μας τυλίγει. Το ουράνιο τόξο πάνω από το Ηράκλειο μας προειδοποιεί ότι η πρωινή βροχή πάνω από την πόλη σταμάτησε προς το παρόν.  

Το ανέβασμα και η διάσχιση του βουνού είναι σχετικά εύκολη, καθώς μέχρι τις κορυφές (το βουνό είναι τρίκορφο) υπάρχει καλά σηματοδοτημένο και ευκρινές μονοπάτι. Καθώς δεν υπάρχουν άλλα κοντινά βουνά, η θέα είναι μοναδική και ανεμπόδιστη. ΄Οσο ανηφορίζουμε απολαμβάνουμε την άπλετη θέα προς όλη την βόρεια ακτογραμμή του νησιού, την πόλη του Ηρακλείου, το Κρητικό Πέλαγος στα βόρεια και δυτικά προς τις εύφορες πεδιάδες του νομού και την οροσειρά του Ψηλορείτη. Ξεχωριστά όμορφοι και οι γύρω λόφοι, κατάφυτοι με αμπέλια και κρεβατίνες, που παράγουν τα φημισμένα σταφύλια ροζακί και εντυπωσιάζουν με τα περίπλοκα γεωμετρικά τους σχήματα. Σε αρκετά σημεία του μονοπατιού έχουν τοποθετηθεί ενημερωτικές πινακίδες δίπλα σε θάμνους και φυτά, καθώς ο Γιούχτας αποτελεί ένα πραγματικό βοτανικό παράδεισο.

Το μονοπάτι λίγο πριν την πρώτη κορφή περνά κοντά σε αρχαιολογικό χώρο με τις βάσεις των κτιρίων που έχουν ανασκαφεί να ξεχωρίζουν σε ένα μικρό πλάτωμα σαν μικρό οροπέδιο. Έπειτα περνάει ακριβώς δίπλα από το Μινωικό Ιερό Κορυφής του Γιούχτα που βρίσκεται στην πρώτη κορφή του βουνού και όπου διακρίνονται τα θεμέλια από τις εγκαταστάσεις του τόπου λατρείας. 

Βαδίζοντας κατά μήκος της κορυφογραμμής διασχίζουμε ένα άδενδρο τοπίο με ριζωμένα γκρίζα βράχια και κατευθυνόμαστε προς την δεύτερη κορυφή. Στο τελευταίο τμήμα της διαδρομής, ακολουθούμε το πλακόστρωτο μονοπάτι που οδηγεί στο εκκλησάκι του Αφέντη Χριστού, με το ιδιόρρυθμο σχήμα, μοναδικό σε ολόκληρη την Κρήτη. 

Ο τετράκλιτος ναός της μονής του Αφέντη Χριστού, είναι χτισμένος σε υψόμετρο 720μ. Ιδρύθηκε το 1443 και είναι ότι απέμεινε από το μοναστήρι που λειτούργησε τα χρόνια της Ενετοκρατίας. Το εκκλησάκι είναι κτισμένο στο χείλος ενός απότομου πανύψηλου γκρεμού, στην δεύτερη ψηλότερη κορυφή, στην λεγόμενη ”μύτη”, από όπου η θέα προς το Ηράκλειο είναι εκπληκτική.

Η ελαφρά βροχόπτωση στην διάρκεια της διαδρομής, εξελίσσεται σε μπόρα μόλις φτάνουμε, οπότε αναζητάμε καταφύγιο μέσα στο ξωκλήσι. Χαλαρώνουμε μετά την διαρκή ανηφορική πορεία, ενώ ο πάντα προνοητικός αρχηγός μας ο Μαρίνος, με τη βοήθεια της Ελίνας μας κερνά καφέ, όση ώρα περιμένουμε να σταματήσει η μπόρα.

Σύντομα η βροχή σταματά και ο ήλιος λάμπει και πάλι, φωτίζοντας την φρεσκοπλυμένη πλάση.  Βγαίνουμε στον προαύλιο χώρο, με την αίσθηση ότι βρισκόμαστε μέσα στα σύννεφα, καθώς τα νιώθουμε όχι μόνο από πάνω μας, αλλά γύρω μας και χαμηλότερα από εμάς. Απολαμβάνουμε την εξαίσια θέα προς το Ηράκλειο και την αγριάδα του τοπίου με τους απότομους, κάθετους γκρεμνούς. Ιδανικό συμπλήρωμα τα αγριοπούλια (γυπαετοί) που φωλιάζουν στους απροσπέλαστους γκρεμούς και εντυπωσιάζουν με τις επικίνδυνες πτήσεις τους, καθώς τα θαυμάζουμε από ψηλά. Σε κοντινή απόσταση δεσπόζουν οι πανύψηλες κεραίες κινητής τηλεφωνίας, χαρακτηριστικό σημάδι της μοντέρνας εποχής μας. 

Μετά την ομαδική φωτογραφία, ανανεωμένοι από την άγρια ομορφιά που αντικρίσαμε, ακολουθούμε ανατολική κατεύθυνση, πάνω σε κατηφορικό μονοπάτι. Αρχικά περπατάμε ανάμεσα από αρωματικούς θάμνους με έντονη την μυρωδιά του φασκόμηλου και στη συνέχεια κάτω από μικρές συστάδες πεύκων και  κυπαρισσιών. Σταδιακά μας αποκαλύπτεται η θέα προς τις αρχοντικές Αρχάνες, που μοιάζουν σαν τεράστιο χταπόδι απλωμένο στον καταπράσινο κάμπο.

Οι Αρχάνες είναι μία όμορφη κωμόπολη κτισμένη σε υψόμετρο 400μ και απέχει 14χλμ από την πόλη του Ηρακλείου και μόλις 7χλμ από το μινωικό ανάκτορο της Κνωσού. Το τοπωνύμιο Αρχάνες φαίνεται ότι είναι νεότερος τύπος της αρχαίας πόλης Αχάρνα, καθώς οι ανασκαφές επιβεβαιώνουν ότι η σημερινή πόλη έχει κτιστεί στη θέση αρχαίας. Ευρήματα των Μινωικών-Βυζαντινών χρόνων φιλοξενούνται στο αρχαιολογικό μουσείο, ενώ λειτουργεί και λαογραφικό μουσείο, μουσείο Κρητικής ιστορίας και εργαστήριο γλυπτικής. Το "πολύχρωμο" αυτό χωριό έχει βραβευτεί σε διαγωνισμό της Ευρωπαικής Ένωσης και αποτελεί παράδειγμα προς μίμηση, όσον αφορά την οικιστική του ανάπτυξη. Περιτριγυρισμένο από ασημόγκριζους ελαιώνες  και περιποιημένα αμπέλια, με τα σπίτια βαμμένα με χαρούμενα χρώματα (οι τοίχοι κόκκινοι, ροζ, σομόν και κεραμιδί και τα πορτοπαράθυρα πράσινα και μπλέ), με ζωηρόχρωμες βουκαμβίλιες να σκεπάζουν τους τοίχους, με λουλουδιασμένα παρτέρια και αυλές, με γραφικά σοκάκια και περίτεχνες ταμπέλες στα μαγαζιά και τα καφενεία, οι Αρχάνες δικαιώνουν τον χαρακτηρισμό τους σαν το πιο ‘πολύχρωμο χωριό της Κρήτης’. Ένα χωριό-πρότυπο, με καλοσυντηρημένα σπίτια και φιλόξενες ταβέρνες που σερβίρουν το ξακουστό Αρχανιώτικο κρασί.

Από συνδυασμό μονοπατιών και αγροτικών δρόμων καταλήγουμε στο κέντρο της Ηρακλειώτικης κωμόπολης. Περιπλανιόμαστε στα γραφικά σοκάκια, θαμάζοντας τις ζωγραφιστές πινακίδες που στολίζουν τα μαγαζιά. Μετά από μια σύντομη επίσκεψη στην παλιά εκκλησία του Αϊ Γιώργη, καταλήγουμε σε τοπική ταβέρνα για να απολαύσουμε ντόπιο κρασί και παραδοσιακές συνταγές. Διανύσαμε σχεδόν 8χλμ με υψομετρική διαφορά ανάβασης 478μ και κατάβασης 537μ, σε ένα ξεχωριστό τόπο του νησιού μας που έχει την δύναμη να σε ταξιδέψει με την σπάνια ομορφιά του τοπίου και την μακραίωνη ιστορία του, πολλούς αιώνες πίσω και να σε επαναφέρει στην σύγχρονη εποχή.

ΑΡΧΗΓΟΣ: Μαρίνος Γκόγκολος

ΦΩΤΟΓΡΑΦΙΕΣ: Γιάννης Πάγκαλος, Παναγιώτης Ευδαίμων, Μαρίνος Γκόγκολος 

ΒΙΝΤΕΟ: Γιάννης Πάγκαλος

ΧΑΡΤΗΣ: Γιάννης Πάγκαλος, Παναγιώτης Ευδαίμων 

ΠΕΡΙΓΡΑΦΗ: Ελένη Λάμπρου

 ΧΑΡΤΗΣ ΔΙΑΔΡΟΜΗΣ