ΜΟΝΗ ΕΥΤΥΧΙΑΝΩΝ – ΠΑΡΑΛΙΑ ΜΑΡΤΣΑΛΟ – ΜΟΝΗ ΟΔΗΓΗΤΡΙΑΣ

Μια ακόμα πεζοπορία στα μαγευτικά και μυστηριώδη Αστερούσια πραγματοποίησε ο Ορειβατικός Σύλλογος Αγίου Νικολάου την Κυριακή 17 Μαΐου 2026 και πιο συγκεκριμένα στην ερημική παραλία του Μάρτσαλου και το ομώνυμο φαράγγι.

Ομαδική μας στην Παναγία τη Μαρτσαλιανή στην είσοδο του ομώνυμου φαραγγιού

Αφετηρία από τη Μονή των Ευτυχιανών

Κατεβήκαμε από το λεωφορείο στον χώρο έναρξης της πεζοπορίας μας στην τοποθεσία «Στους Αγιούς» κοντά στη Μονή των Ευτυχιανών. Επισκεφτήκαμε πρώτα το εν λόγω μοναστήρι, το οποίο είναι νεόδμητο (του 2009 και λειτούργησε το 2011 ως γυναικεία μονή) και ζει εδώ –σύμφωνα με πληροφορίες- μια καλόγρια. Η Μονή είναι πολύ φροντισμένη με ωραίο κήπο, αλλά κλειστή την ώρα που φτάσαμε.  Δίπλα της υπάρχουν ερείπια μιας παλιότερης Μονής, που χτίστηκε πιθανόν τον 10^ο αιώνα από τον Άγιο Ιωάννη τον Ξένο αφιερωμένη κι αυτή στα τρία αδέρφια: Ευτύχιο, Ευτυχιανό και Κασιανή, που ασκήτεψαν και μαρτύρησαν στην περιοχή, και πιθανόν καταστράφηκε κατά την πολιορκία της Κρήτης από τους Τούρκους.

Ερείπια από την παλιά Μονή των Αγίων Ευτυχιανών που κτίστηκε τον 10ο αι και πιθανόν καταστράφηκε κατά την πολιορκία της Κρήτης από τους Τούρκους

Όμορφη φροντισμένη η αυλή της με διάφορα λουλούδια

Σύγχρονη Ιερά Μονή των Αγίων Ευτυχιανών (στη μνήμη των αδερφών Ευτυχίου, Ευτυχιανού και Κασιανής, που ασκήτεψαν και μαρτύρησαν στην περιοχή)

Μαρτσαλιανό φαρράγγι και παραλία

Σύντομα μαζευόμαστε και ξεκινάμε, γιατί η κυρίως πορεία μάς περιμένει. Ακολουθούμε έναν σκονισμένο ξερό και μακρύ χωματόδρομο, που μας οδηγεί στο μονοπάτι προς το Μαρτσαλιανό φαράγγι. Εντυπωσιαζόμαστε αμέσως από τα λαξευμένα από τον αέρα και τη βροχή πετρώματα από λευκό ασβεστόλιθο και κατεβαίνουμε τα σκαλιά, για την Παναγία τη Μαρτσαλιανή, χωμένη κυριολεκτικά σε μια υπόσκαφη αίθουσα στον μαλακό βράχο με την καμπάνα της -από κομμένη οβίδα- μόνο απέξω να υποδηλώνει την ιερότητα του χώρου. Η μορφή της εσωτερικά σε σχήμα κώνου κάνει πολλούς να πιστεύουν ότι είναι κτισμένη σε παλιό ρωμαϊκό τάφο, ενώ άλλοι υποστηρίζουν ότι χρησιμοποιήθηκε και ως κατακόμβη. Για όποιον ενδιαφέρεται γιορτάζει στις 15 Αυγούστου, αν και είναι αφιερωμένη στον Ευαγγελισμό της Θεοτόκου!

Αρχικά πορεία σε χωματόδρομο

Μετά σε μονοπάτι

Στάση "Χαρουπιά"

Η είσοδος του φαραγγιού, πολύ εντυπωσιακή καθηλώνει με τα πετρώματα της σε λευκό ασβεστόλιθο, ενώ έχει και σκαλιά

Που οδηγούν στην κρυμμένη μέσα στον βράχο Παναγία τη Μαρτσαλιανή με καμπάνα από κομμένη οβίδα. Λένε πως λειτούργησε αρχικά ως κατακόμβη

Το εσωτερικό της σε κωνική μορφή λένε επίσης ότι ήταν παλιά ρωμαϊκός τάφος

Η σκάλα που οδηγεί στην είσοδο του φαραγγιού

Από εδώ ξεκινά το όμορφο κι ιδιαίτερο φαράγγι των μόλις 2 χιλιομέτρων, που μας άφησε πλήθος ωραίων εικόνων: αρχικά τα πετρώματα από λευκό μαλακό ασβεστόλιθο που δημιουργούν πλήθος βραχομορφές και σπηλαιώσεις και κάποτε φιλοξένησαν στην αγκάλη τους πολλούς ασκητές, ενώ σήμερα είναι καταφύγιο από τη βροχή, τον αέρα και τον ήλιο των κατσικιών! Κατά δεύτερον υπάρχει εδώ μια μικρή αποικία φοινίκων του Θεόφραστου (η 4^η στην Κρήτη μετά το Βάι, την Πρέβελη, τον Αϊ Νικήτα). Τα δύο αυτά στοιχεία σε συνδυασμό με την βαριά χριστιανική ιστορία της περιοχής σε οδηγούσαν συχνά να πιστέψεις ότι βρίσκεσαι σε τοπίο της Βίβλου κι όπου να ‘ναι θα βγουν οι προσκυνητές με τις καμήλες!

Πιο χαμηλά συναντήσαμε και ένα μικρό ρυάκι απ’ το οποίο ποτίζονται εκτός απ’ τα ζωντανά και οι άφθονες πικροδάφνες και τα σχίνα του φαραγγιού. Ελισσόμενοι ανάμεσα απ’ αυτήν την βλάστηση φτάνουμε κάποτε και στην όμορφη μικρή παραλία του Μάρτσαλου σαν μικρό φιορδ ανάμεσα στα κάθετα τοιχώματα. Κάποιες πρόχειρες κατασκευές δείχνουν ότι το καλοκαίρι γίνεται λημέρι για παρέες ντόπιων που κάνουν εδώ ολημεριά τις ζεστές μέρες!

Μαρτσαλιανό φαράγγι

Σαν τοπίο από τη Βίβλο με μια αποικία φοινίκων του Θεόφραστου

Πλησιάζοντας στην παραλία

Παραλία Μάρτσαλο

Επιστροφή από Μονή Οδηγήτριας

Χορτάσαμε τον ήλιο, τσιμπήσαμε κάτι κάτω απ’ τ’ αλμυρίκια, ρίξαμε και μια βουτιά στα κρύα ακόμα νερά και τώρα πρέπει να τα μαζέψουμε και να γυρίσουμε πίσω. Ευτυχώς ο καιρός συννέφιασε και βοήθησε το δύσκολο έργο της ανάβασης, η οποία μας προσφέρει θέα στα νησιά Παξιμάδια στον κόλπο της Μεσαράς και στις χιονισμένες ακόμα κορφές του Ψηλορείτη. Από παράκαμψη θα οδηγηθούμε στην ονομαστή Μονή της Οδηγήτριας, γνωστή τόσο για τον θρησκευτικό (αντρική Μονή πιθανόν του 14^ου αιώνα, αφιερωμένη στην Κοίμηση της Θεοτόκου, σε οχυρή θέση, έδρα του ασκητισμού στην Κρήτη, σε αυτήν ανήκουν Αγιοφάραγγο και Μάρτσαλο), όσο και για τον πεζοπορικό της χαρακτήρα (από εδώ ξεκινούν πολλές πεζοπορίες στη γύρω περιοχή).

Ανηφορική στο σύνολό της η επιστροφή

Θέα στον κόλπο της Μεσαράς και τα Παξιμάδια

Μονή Οδηγήτριας

Μέρος των Αστερουσια trails, που παρουσιάστηκαν πρόσφατα επίσημα

Εδώ επιβιβαζόμαστε στο λεωφορείο. Δυστυχώς δεν έχουμε χρόνο για τα Μάταλα, αλλά θα παρηγορηθούμε με μια στάση στο γειτονικό κεφαλοχώρι του Σίβα και στις φημισμένες ταβέρνες του. Κι έπειτα θα γυρίσουμε, κάθε κατεργάρης στον πάγκο του, ετοιμοπόλεμοι για την κοπιαστική βδομάδα που έρχεται έχοντας περπατήσει 17,5 χλμ με 500 υψομετρική έτσι στο χαλαρό! Ευχαριστούμε τον αρχηγό μας, τον Γιάννη Ψαλλιδάκη ή Γιάννη απ’ τα Μάλλια, όπως είναι πιο γνωστός, και τον κολλητό του, τον Σήφη, για τα όμορφα μέρη που μοιράζονται μαζί μας και για τα καλαμπούρια τους, που μας ξεκουράζουν όταν σφίξουν τα ζόρια!!! Τέλος ευχαριστούμε για μια ακόμα φορά την ιστοσελίδα Cretan beaches για τις πληροφορίες, που μας προσφέρει για όλη την Κρήτη!!!

Αρχηγός μας, ο πάντα γελαστός, Γιάννης Ψαλλιδάκης, πεζοπόρος, ορειβάτης, δρομέας και ποδηλάτης, συχνά μάς οδηγεί σε ανεξερεύνητες περιοχές της Κρήτης. Ευχαριστούμε πολύ!

Μικρο-καμπανούλα που φύεται στο φαράγγι

ΑΡΧΗΓΟΣ: Γιάννης Ψαλλιδάκης

ΦΩΤΟΓΡΑΦΙΕΣ:  Γιάννης Πάγκαλος, Γιάννης Ψαλλιδάκης, Μαρία Μετζογιαννάκη,

ΠΕΡΙΓΡΑΦΗ - ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ ΔΗΜΟΣΙΕΥΣΗΣ:  

Μαρία Μετζογιαννάκη

ΒΙΝΤΕΟ: Γιάννης Πάγκαλος

ΧΑΡΤΗΣ: Γιάννης Πάγκαλος

Με την υποστήριξη του Wikiloc

Πεζοπορία ΜΑΤΑΛΑ-ΚΟΚΚΙΝΗ ΑΜΜΟΣ-ΓΟΥΡΝΙΑ

«Τις καλύτερες φιλίες τις έχω κάνει στα βουνά» ανάφερε πάνω στη συζήτηση στην χθεσινή πεζοπορία μας, ο Μανόλης ο Ντρετάκης. Έτσι είναι, γιατί εκεί πάνω στο ζόρι, φαίνεται ο χαρακτήρας. Σε μια τέτοια πεζοπορία, πέρυσι το καλοκαίρι στον ορεινό όγκο της Τύμφης με τον Ε.Ο.Σ. Ηρακλείου, ξεκίνησε η γνωριμία με τους δυο Μανόληδες, τον Σαββάκη και το Ντρετάκη, στην οποία ‘κτίστηκε’ η κοινή μας πεζοπορία με τον Ε.Ο.Σ. Μοιρών στα Μάταλα. Παλιότερα (επί προεδρίας Μανόλη Δακανάλη) οι σύλλογοι μας είχαν συνεργαστεί ξανά κι ήταν καιρός να αναθερμάνουμε τις σχέσεις μας!

Την Κυριακή 29 Μαΐου 2022 λοιπόν ξεκινήσαμε με λεωφορείο απ’ τον Άγιο Νικόλαο. Τα 35άρια στη θερμοκρασία των τελευταίων ημερών και ο δυνατός νοτιάς στη Β. Κρήτη πρωί-πρωί κάπως μας αποθαρρυνουν. Ως εκ θαύματος όμως, μόλις πιάνουμε την πεδιάδα της Μεσαράς, ο αέρας κοπάζει.  Συνεπείς στο ραντεβού μας δίνουμε το παρόν 9 η ώρα στην ξύλινη πελεκητή ελιά-τοτέμ στην είσοδο του οικισμού.

Τα Μάταλα βρίσκονται 68 χλμ νοτιοδυτικά του Ηρακλείου, στο σημείο που ο εύφορος κάμπος της Μεσαράς συναντάει τα άνυδρα Αστερούσια Όρη. Είναι ένας από τους πιο δημοφιλείς τουριστικούς προορισμούς της Κρήτης και σίγουρα η πιο διάσημη παραλία στον νότο του Ηρακλείου. Βρίσκονται στην έξοδο μιας μικρής κοιλάδας, δίπλα σε μια υπέροχη αμμουδερή παραλία μήκους 300μ, με ψιλό χαλικάκι, και πεντακάθαρα βαθιά νερά. Το πιο διάσημο αξιοθέατο της περιοχής είναι οι λαξευμένες σπηλιές στον μαλακό λευκό πωρόλιθο βόρεια της παραλίας, τόσο πάνω όσο και κάτω από το επίπεδο της θάλασσας. Οι σπηλιές λαξεύτηκαν πριν από χιλιάδες χρόνια και αποτέλεσαν τάφους της Ρωμαϊκής και της Χριστιανικής περιόδου. Ωστόσο, πολλές από αυτές έχουν δωμάτια, σκάλες, κρεβάτια ή παράθυρα, γεγονός που υποδηλώνει ότι σε κάποια φάση ίσως λειτούργησαν κι ως κατοικίες. Στις σπηλιές των Ματάλων βρήκαν τον παράδεισο τους οι χίπις τις δεκαετίες του ’60 και του ’70, όταν μαζεύονταν κατά εκατοντάδες για να εκφραστούν ελεύθερα, να χαρούν τον έρωτα και να δημιουργήσουν. Τα Μάταλα έγιναν τόσο δημοφιλή στους χίπις που προσέλκυσαν διάσημες προσωπικότητες όπως η Joni Mitchell (έχει και τραγούδι για τα Μάταλα, το Carey), ο Bob Dylan, η Janis Joplin, η Joan Baez κι ο Cat Stevens. Ωστόσο, όλα αυτά σταμάτησαν απότομα κατά τη διάρκεια της Χούντας, όταν ο τοπικός Μητροπολίτης  εξεδίωξε τους «επαίσχυντους» χίπις. Τα παιδιά των λουλουδιών σκορπίστηκαν σε άλλες περιοχές, τα Μάταλα ερημώθηκαν, ενώ ο χώρος με τις σπηλιές σφραγίστηκε από την Αρχαιολογική Υπηρεσία. Τις τελευταίες δεκαετίες, η περιοχή έχει αναπτυχθεί ραγδαία και δεν θυμίζει σε τίποτα την ατμόσφαιρα εκείνης της εποχής. Χιλιάδες κόσμος απολαμβάνει το μπάνιο του στην παραλία και οι σπηλιές είναι επισκέψιμες ως αρχαιολογικός χώρος. Κατά μήκος των ακτών υπάρχουν και άλλες σπηλιές, επισκέψιμες με βάρκες, ενώ στην τριγύρω περιοχή έχουν βρεθεί πολλά αρχαιολογικά ευρήματα και ναυάγια. (Πηγή: Ταξιδιωτικός Οδηγός Κρήτης)

ΜΑΤΑΛΑ

Όσοι γνωρίζονται ήδη, ανταλλάσουν εγκάρδιες αγκαλιές, οι υπόλοιποι δίνουν το χέρι κάπως αμήχανα. Πέφτουν οι πρώτες αναμνηστικές φωτογραφίες και διασχίζουμε το φημισμένο τουριστικό θέρετρο, που ξυπνάει σιγά-σιγά. Ο ουρανός είναι καθαρός, το φως ακόμα απαλό, η θάλασσα λάδι και καθώς ανηφορίζουμε το μονοπάτι προς την Κόκκινη Παραλία εγκαταλείποντας το χωριό, νομίζω ότι από πολλούς πέρασε η σκέψη να αφήσουν το περπάτημα και να την αράξουν στη σκιά για ένα καφεδάκι!

ΠΑΡΑΛΙΑ ΚΟΚΚΙΝΗ ΑΜΜΟΣ

Μετά από ένα τέταρτο πορεία η αυτοσχέδια ταμπελίτσα «Το καλύτερο Mojito του κόσμου» και οι κλειδαριές για τους ερωτευμένους στο φράχτη, μας υπενθυμίζουν ότι η φημισμένη παραλία των χίπις με την κεραμιδί άμμο, τα σκαλισμένα αγαλματάκια στα βράχια της, απλώνεται ακριβώς από κάτω μας. Εδώ ο αρχηγός μας και πρόεδρος του συλλόγου, ο Μανώλης ο Σαββάκης, θα μας μιλήσει για την περιοχή και προτρέπει όσους έχουν αμφιβολίες, αν θα αντέξουν μια διαδρομή στην πέτρα χωρίς ίχνος σκιάς, σε συνθήκες καύσωνα, να την αράξουν καλύτερα στην παραλία. Μια μικρή παρέα αποφασίζει να ακολουθήσει τη συμβουλή του. Αυτοί θα μας μιλήσουν για την ομορφιά της αργότερα, γιατί δυστυχώς, εμείς οι υπόλοιποι δεν θα καταφέρουμε να την επισκεφτούμε αυτή τη φορά ούτε να δοκιμάσουμε το περίφημο Mojito!

Συνεχίζουμε σε ελεύθερη ανηφορική πορεία, περνάμε από μαντριά με ..θέα, ανεβοκατεβαίνουμε λόφους, ατενίζοντας το βαθύ, γαλάζιο, νότιο κρητικό πέλαγος με τα νησάκια Παξιμάδια να φαίνονται ολοκάθαρα στο βάθος, τον κόλπο της Μεσαράς πιο αχνά μέσα στην υγρασία του πρωινού και τους σχηματισμούς των ακτών χαμηλότερα. Φωτογραφιζόμαστε στις σύντομες στάσεις μας δίπλα και πάνω στα απότομα κοφτά εντυπωσιακά βράχια, που θυμίζουν γιγάντια γλυπτά. 

Μετά από δύο περίπου ώρες πορείας η άφιξη στο πρώτο φιόρδ, μας εντυπωσιάζει: σαν μικρό ποτάμι ξετυλίγεται στη θάλασσα, το τουρκουάζ νερό του και οι άσπροι βράχοι στις δύο ‘όχθες’, χάρμα οφθαλμών. Πέφτουν οι πρώτες βουτιές συνοδευόμενες από ..τσιρίδες. Είναι μπούζι! Αν μπορείς, κάνε κι αλλιώς, είναι καταμεσήμερο και δεν υπάρχει πουθενά σκιά. Μόνη ανακούφιση το κρύο νερό. Το βάθος του στενού κόλπου είναι ιδανικό για βουτιές και το Δωράκι, η μικρή μας, δεν το αφήνει ανεκμετάλλευτο. Πρέπει όμως να συνεχίσουμε την πορεία μας. Ο αρχηγός μάς διαβεβαιώνει, ότι σε μισή ώρα θα φτάσουμε στο επόμενο και πιο μεγάλο, το φιόρδ των Γουρνιών. Ξεκινάμε βρεγμένοι. Τι ν’ αλλάζουμε, αφού θα ξαναβουτήξουμε; Στα δέκα λεπτά πάντως έχουμε ήδη στεγνώσει!

Κατηφορίζουμε προς τη θέση Γουρνιά και κάνουμε μια στάση στη μεγάλη σπηλιά, πάνω από την παραλία. Εδώ περιμένουμε να μαζευτεί όλη η ομάδα. Τα παιδιά απ’ τον Ε.Ο.Σ. μας πληροφορούν ότι ο σχηματισμός του φιόρδ αλλάζει κάθε χρόνο, ότι παλιά έμπαινε πιο μέσα το νερό κι ήταν πιο επιμήκες κι απότομο, όμως τα τελευταία χρόνια, έχουν κατέβει φθαρτά υλικά κι έχουν δημιουργήσει αυτή την μικρή παραλία που βλέπουμε. Ακόμα ο Μανώλης μας δείχνει μια σπηλιά στην απέναντι πλαγιά, η οποία οδηγεί στην πίσω πλευρά, όπου είναι η πιο γνωστή παραλία ‘Βαθύ’, στην οποία όμως δεν θα πάμε σήμερα –δεύτερη εκκρεμότητα μετά το Mojito! 

Κατεβαίνουμε προσεκτικά την απότομη πλαγιά προς την παραλία. Συγκεντρώσεις ξεβρασμένης πίσσας και πλαστικών, δημιουργούν αρχικά άσχημη εντύπωση. Ωστόσο όταν πέφτεις μέσα, στο στενό του δίαυλο κι ακούς τη φωνή σου να αντηχεί χτυπώντας στα πλάγια κάθετα τοιχώματα και το νερό να γίνεται βαθύ μπλε σε καταβάλει δέος και θαυμασμός. Προσπαθείς να φτάσεις στο άνοιγμα του προς τη θάλασσα και συνειδητοποιείς πόσο μακρύ είναι. Όταν επιστρέφεις στην ακτή, αμέσως το …μετανιώνεις. Η ζέστη δεν παλεύεται. Οι περισσότεροι έχουν ήδη βρει καταφύγιο στη σκιά της σπηλιάς. Ανηφορίζουμε κι οι υπόλοιποι και παίρνουμε τον δρόμο της επιστροφής.

ΓΟΥΡΝΙΑ

Τώρα αν με τέτοιες δύσκολες συνθήκες κάποιοι, που δεν άντεχαν πια, βιάστηκαν να γυρίσουν ή γκρίνιαζαν κατά την επιστροφή, αν και δεν διευκολύνει κανέναν τελικά, είναι ωστόσο ανθρώπινο. Κρατάμε την άγρια κι ανεξερεύνητη ομορφιά του Νότου, τις καινούριες φιλίες, την υπόσχεση να ξαναβρεθούμε. Μετά από 8 ώρες συνεχούς δράσης (4,5 καθαρό περπάτημα, οι υπόλοιπες κολύμπι), 12 χιλιόμετρα πορείας και γύρω στα 700 μέτρα υψομετρική διαφορά, γυρνάμε στην αφετηρία κατάκοποι. Τα Μάταλα στην καλύτερη τους ώρα. Δυστυχώς δεν προλαβαίνουμε να τα χαρούμε, όσο θα θέλαμε. Μια μικρή στάση στο ταβερνάκι με θέα τον Κομμό για μια μπυρίτσα γλυκαίνει λίγο την αίσθηση ότι αφήνουμε ένα μέρος μαγικό.

Ευχαριστούμε από καρδιάς τα παιδιά του Ε.Ο.Σ. Μοιρών, που αγαπάνε τον τόπο τους και θέλουν να τον δείχνουν με καμάρι, έχοντας γνώση ότι τους ταλαιπωρήσαμε και τους ξεβολέψαμε, αναγκάζοντάς τους να αρχίσουν την προγραμματισμένη πεζοπορία τους μια ώρα αργότερα και να επιστρέψουν πιο νωρίς μέσα στο λιοπύρι. Μανόληδες, της νέας και της παλιότερης γενιάς (Σαββάκης, Ντρετάκης, Δακανάλης, Κουμαντάκης), Αργυρώ, Βαγγελιώ, Σοφία κι όσοι άλλοι δε συγκρατήσαμε τα ονόματά σας, σας ευχόμαστε καλές πεζοπορίες και σας περιμένουμε να σας δείξουμε και τα δικά μας τα μέρη. «Να ‘μαστε καλά να ξανασμίξομε», που λέτε εκεί στο νότο!

ΑΡΧΗΓΟΣ: Μανώλης Σαββάκης

ΦΩΤΟΓΡΑΦΙΕΣ:  Παναγιώτης Ευδαίμων, Γιάννης Πάγκαλος   

ΧΑΡΤΗΣ: Παναγιώτης Ευδαίμων, Γιάννης Πάγκαλος 

ΒΙΝΤΕΟ: Γιάννης Πάγκαλος 

ΠΕΡΙΓΡΑΦΗ: Μαρία Μετζογιαννάκη 

ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ ΑΝΑΡΤΗΣΗΣ: Ελένη Λάμπρου 

ΧΑΡΤΗΣ ΔΙΑΔΡΟΜΗΣ

Powered by Wikiloc