ΚΝΩΣΑΝΟ ΦΑΡΑΓΓΙ – ΓΙΟΥΧΤΑΣ - ΑΡΧΑΝΕΣ

Την Κυριακή 8 Μαρτίου 2026 ο Ορειβατικός Σύλλογος Αγίου Νικολάου περπάτησε σε τοπία όμορφα και σε μονοπάτια της ιστορίας, τόσο της πρόσφατης όσο και της αρχαίας, πολύ κοντά στην πόλη του Ηρακλείου, σε μια διαδρομή που ικανοποίησε πλήρως τους περίπου 30 πεζοπόρους της ομάδας.

Ημι-ομαδική (όσων ανέβηκαν ως εδώ) στο εκκλησάκι του Αφέντη Χριστού στη δεύτερη κορυφή του ιερού βουνού των Μινωιτών του Γιούχτα.

Κνωσανό φαράγγι

Η πεζοπορία μας ξεκίνησε στις εννιά το πρωί από την υδατογέφυρα των Σπηλίων ή της Αγίας Ειρήνης, κοντά στην Κνωσό, όπου μας άφησε το λεωφορείο. Μαθαίνουμε ότι το εντυπωσιακό αυτό έργο κατασκευάστηκε την εποχή της Αιγυπτιοκρατίας (1830-40) με σκοπό την υδροδότηση του Ηρακλείου, ωστόσο πάτησε πάνω στ’ αχνάρια παλιού ρωμαϊκού υδραγωγείου. Η άφιξή μας τρομάζει τα δεκάδες πουλιά, που φωλεύουν στις μικρές οπές της μνημειώδους αυτής κατασκευής  και πετάνε ψηλά πάνω απ’ τα κεφάλια μας κράζοντας.

Από εδώ θα συνεχίσουμε τραβώντας για το Κνωσανό φαράγγι μια καταπράσινη στενή ρεματιά με το ρυάκι να τρέχει, με όμορφα κρίνα, πλατάνια, κισσούς και βάτα, αλλά και πολλά σκουπίδια δυστυχώς. Το πέρασμα του είναι εύκολο από μονοπάτια και χωματόδρομους και πολύ καλά σηματοδοτημένο (έχει αγώνα ορεινού τρεξίματος στην περιοχή την επόμενη Κυριακή κι έχουν φρεσκάρει τη διαδρομή για καλή μας τύχη). Περνάμε δίπλα από περβόλια με εσπεριδοειδή, από φροντισμένα αμπέλια, από μονοπάτια, όπου ξεπροβάλουν οι πρώτες ορχιδέες, κρυφοκοιτάζοντας  που και που τις κορφές της οροσειράς του Γιούχτα, τελικό στόχο της πεζοπορίας που φαίνονται στο βάθος και μας τρομάζουν με τον όγκο τους. Στάσεις με σημεία ενδιαφέροντος η εκκλησία των Αγίων Αποστόλων με την καμπάνα της από βόλι του δευτέρου παγκοσμίου πολέμου, η δεύτερη υδατογέφυρα πάνω απ’ τον Συλαμιανό ποταμό, η εγκαταλελειμμένη μονή της Παναγίας της Καρυδακιανής καλυμμένη από κισσούς.

Υδατογέφυρα των Σπηλίων ή της Αγίας Ειρήνης, κοντά στην Κνωσό, όπου μας άφησε το λεωφορείο. Μαθαίνουμε ότι το εντυπωσιακό αυτό έργο κατασκευάστηκε την εποχή της Αιγυπτιοκρατίας (1830-40) με σκοπό την υδροδότηση του Ηρακλείου, ωστόσο πάτησε πάνω στ’ αχνάρια παλιού ρωμαϊκού υδραγωγείου.

Κνωσανό φαράγγι, διασχίζει την Κνωσό και τελειώνει λίγο πριν τις Αρχάνες. Μια όαση πράσινου!

Στην έξοδο του Κνωσανού φαραγγιού φαίνεται ο ο Γιούχτας, το ιερό βουνό των Μινωιτών, στο οποίο θα ανέβουμε κιόλας, προοπτική, που μας προκαλεί δέος.

Στην δεύτερη υδατογέφυρα της πορείας στον Συλαμιανό ποταμό

Στο τελείωμα του κνωσανού φαραγγιού

Εποχή της ίριδας

Και της ανθισμένης μυγδαλιάς

Στο ιερό βουνό των Μινωιτών

Αφήνοντας το φαράγγι στην έξοδό του κοντά στον Άγιο Μάμα, δίπλα στις Αρχάνες παίρνουμε αγροτικούς ανηφορικούς δρόμους ανάμεσα από καλοκλαδεμένα αμπέλια με ψηλά κλήματα παραταγμένα σε σειρές, τόσο διαφορετικά απ’ τα δικά μας. Η θέα στα βόρεια παράλια γίνεται όλο και πιο εντυπωσιακή. Φτάνουμε κάπως έτσι στον περιφραγμένο αρχαιολογικό χώρο των Ανεμοσπηλίων, όπου βρέθηκαν σπάνια -για τη μινωική Κρήτη- ίχνη με ενδείξεις ανθρωποθυσίας. Από εδώ θα αρχίσει το περίφημο μινωικό μονοπάτι που διασχίζει την δυτική πλευρά της οροσειράς του Γιούχτα, που σου χαρίζει εντυπωσιακή θέα στην κοιλάδα νότια του Ηρακλείου με οικισμούς, λατομεία αργύρου, αλλά και τις χιονισμένες κορφές του Ψηλορείτη, την σουβλερή μύτη του Στρούμπουλα. Κάποτε βλέπεις από μακριά και το εκκλησάκι του Αφέντη Χριστού, που σημαίνει και το τέλος τεσσάρων ωρών συνεχόμενης ανηφόρας για εμάς, να κρέμεται στον απότομο γκρεμό, όπου φέρνουν γυροβολιές δεκάδες όρνια. Αξιόλογα σημεία εδώ ο αρχαιολογικός χώρος με επίστρωση δαπέδου σε ένα κοίλωμα πριν τις κορυφές, το μινωικό ιερό κορυφής στην πρώτη την ψηλότερη κορφή (811 μ.) και τέλος το περίφημο τετράκλητο εκκλησάκι στην δεύτερη κορφή, δείγμα ότι το βουνό αυτό λατρευόταν ασταμάτητα ανά τους αιώνες.

Το κίτρινο το χρώμα που επικρατεί σήμερα ταιριάζει και με το μπλουζάκι μας

Όμορφα φροντισμένα αμπέλια στην έξοδο του Κνωσανού φαραγγιού στον Άγιο Μάμα

Αν και από επαρχιακό δρόμο η ανηφόρα ως το μονοπάτι προς Γιούχτα ζορίζει αρκετά

Γι' αυτό και η οργανωτική επιτροπή των αγώνων ορεινού τρεξίματος που γίνεται εδώ αποφάσισε να δώσει λίγο κουράγιο.

Πληροφορίες για τον αρχαιολογικό χώρο των Ανεμοσπηλίων από τον ειδικό, τον Γιώργο Πόθο

Ανεμοσπήλια, ο χώρος όπου βρέθηκαν τρεις μυστηριώδεις σκελετοί: ενός νεαρού άντρα δεμένου πισθάγκωνα πάνω σε βωμό με καρφωμένο μαχαίρι στην καρδιά, μιας γυναίκας δίπλα του πιθανόν ιέρειας κι ενός άντρα στο διπλανό δωμάτιο. Η ερμηνεία που δίνεται είναι ότι πρόκειται για ανθρωποθυσία κατά τη διάρκεια της οποίας ξέσπασε σεισμός!

Θέα στην δυτική πλευρά με τις χιονισμένες κορφές του Ψηλορείτη να κλέβουν την παράσταση. ΚΑΤΩ: Το μονοπάτι που διασχίζει τη δυτική πλευρά του Γιούχτα και το εκκλησάκι της κορυφής, που φαίνεται να κρέμεται στον γκρεμό.

Στο μινωικό ιερό κορυφής της πιο ψηλής κορφής του Γιούχτα στα 811 μέτρα

Λίγο πιο χαμηλά άλλο ιερό με θέα στα βόρεια παράλια.

Το μέρος φημίζεται για την πληθώρα από γύπες (gyps vulvus)

Επιτέλους στο τετρακλητο εκκλησάκι του Αφέντη Χριστού, που σαν να κρέμεται στον γκρεμό, μετά από 4ωρη ανηφόρα.

Κι άλλη μια ομαδική απ' την ανατολική πλευρά, με θέα τις Αρχάνες, που αποτελούν και το τέλος της πεζοπορίας μας.

Μετά από μια στάση να θαυμάσουμε τη θέα θα πάρουμε το κατηφορικό μονοπάτι στα ανατολικά με τη θέα στα βουνά της Δίκτης και τις Αρχάνες, που θα μας οδηγήσει σε μια περίπου ώρα στην γραφική κωμόπολη, όπου θα σταματήσουμε λίγο για φαγητό και καφέ στις περίφημες ταβέρνες και τα παραδοσιακά καφενεία και μια περιδιάβαση στα ζωγραφισμένα όμορφα σοκάκια της.

Στο κατηφορικό μονοπάτι προς Αρχάνες, την όμορφη κωμόπολη με τα γραφικά ζωγραφισμένα στενά, τις παραδοσιακές ταβέρνες και τα καφενεία. 

Ένα μερακλίδικο καφεδάκι στη λιακάδα το δικαιούμαστε, νομίζω!

Χωρίς πολλές δυσκολίες η διαδρομή των 13 χλμ, αλλά με αξιόλογη υψομετρική διαφορά 740 μ, πρόσφερε εκτός από τις όμορφες εμπειρίες και μια καλή εξάσκηση. Κι όλα αυτά σε συνδυασμό με τον καλό καιρό και την καλή παρέα αποτέλεσαν μια δυνατή εμπειρία για όλους εμάς. Για όλα αυτά αισθανόμαστε ευγνώμονες στον αρχηγό μας, Παναγιώτη Ευδαίμων για την πραγματοποίηση αυτής της εξόρμησης.

Ευχαριστούμε τον αρχηγό, Παναγιώτη Ευδαίμων

Αντί παπιού ένας γάτος Αρχανιώτης

ΑΡΧΗΓΟΣ: Παναγιώτης Ευδαίμων

ΦΩΤΟΓΡΑΦΙΕΣ: Παναγιώτης Ευδαίμων, Μαρία Μετζογιαννάκη, Annika Thunström

ΠΕΡΙΓΡΑΦΗ - ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ ΔΗΜΟΣΙΕΥΣΗΣ: 

Μαρία Μετζογιαννάκη

ΒΙΝΤΕΟ:-----------

ΧΑΡΤΗΣ ΠΕΖΟΠΟΡΙΑΣ: 

Παναγιώτης Ευδαίμων

Με την υποστήριξη του Wikiloc

41Η ΠΑΓΚΡΗΤΙΑ ΟΡΕΙΒΑΤΙΚΗ ΣΥΝΑΝΤΗΣΗ: ΑΝΑΒΑΣΗ ΣΤΟΝ ΓΙΟΥΧΤΑ (ΗΡΑΚΛΕΙΟΥ)

Κυριακή 17 Σεπτεμβρίου 2023 κι ο Ορειβατικός Σύλλογος Αγίου Νικολάου δεν θα μπορούσε να μη συμμετάσχει στην Παγκρήτια Ορειβατική Συνάντηση που διοργάνωσε με επιτυχία ο Ε.Ο.Σ. Ηρακλείου. Δυστυχώς ανειλημμένες υποχρεώσεις μάς εμπόδισαν να παραστούμε το Σάββατο το βράδυ στους χαιρετισμούς και το γλέντι που ακολούθησε, κι έτσι χάσαμε εκτός των άλλων τη μαγευτική διανυκτέρευση με σκηνές μέσα στο δάσος. Όμως μπορέσαμε τουλάχιστον να πάρουμε μέρος στην ημερήσια εξόρμηση, που περιελάμβανε ξενάγηση στους αρχαιολογικούς χώρους κι ανάβαση στον Γιούχτα το πρωί της Κυριακής.

Ομαδική μέρους των συμμετεχόντων περιπατητών στην αυλή του ναού της Μεταμόρφωσης Αφέντη Χριστού στην κορυφή του Γιούχτα! (φωτο: Δημήτρης Σφυράκης)

Φτάνουμε λοιπόν λίγο πριν τις 10 στο χώρο της κατασκήνωσης στο Φουρνί Αρχανών, μια ομάδα αποτελούμενη από μέλη του Συλλόγου μας, αλλά και του Φ.ΟΡ. Σ. Σητείας, που οδηγήσαμε παρέα. Ανεβήκαμε με τα αυτοκίνητά μας στη θέση Ανεμοσπήλια, όπου έχει ανασκαφεί ιερό κορυφής, με τη μοναδική ένδειξη ανθρωποθυσίας στην μινωική Κρήτη (βρέθηκε σκελετός ξαπλωμένος σε βωμό με μαχαίρι μπηγμένο στο κορμί, πηγή: Cretan beaches). 

Στα Ανεμοσπήλια έχει βρεθεί μινωικό ιερό με ενδείξεις ανθρωποθυσίας!!!

Στη θέση Ανεμοσπήλια συναντιόμαστε με την μεγαλύτερη ομάδα περιπατητών

Εδώ περιμένουμε την υπόλοιπη ομάδα, που δεν αργεί να ανέβει. Η συνάντηση με παλιούς συνοδοιπόρους από διάφορα μέρη της Κρήτης φέρνει πάντα θύμησες και μια απρόσμενη χαρά. Όμως ο αρχηγός πιέζει, έχουμε αρκετό δρόμο ως την κορυφή κι έχει αρχίσει να ζεσταίνει. Έτσι παίρνουμε το ανηφορικό, καλά καθαρισμένο και σηματοδοτημένο,  μονοπάτι, που οδηγεί στην κορυφή.

Τραβάμε ανηφορικά στην δυτική πλευρά του Γιούχτα

Μεγάλη ουρά από πολυάριθμους ορειβάτες από όλα τα μέρη της Κρήτης

Θέα της πόλης και του κάμπου του Ηρακλείου από ψηλά. Οι συνοδοιπόροι μου μάς κατατοπίζουν!

Μέσα σε τόσους ορειβάτες η ολιγομελής μας ομάδα έχει χαθεί. Όμως εδώ εντόπισα τον Ray

Ο Γιούχτας βρίσκεται δυτικά των Αρχανών και πολύ κοντά στην πόλη του Ηρακλείου. Έχει υψόμετρο 811 μέτρα. Από μακριά η κορυφογραμμή του θυμίζει κεφάλι ξαπλωμένου άντρα, γεγονός, που δεν πέρασε απαρατήρητο από τους προγόνους μας, που το ερμήνευσαν σαν απεικόνιση του Δία. Ήταν ξεχωριστός τόπος λατρείας από την αρχαιότητα ως τις μέρες μας. Λίγο πριν την κορυφή υπάρχει πλάτωμα με κολώνες και ψηφιδωτά δάπεδα, ενώ στο πιο ψηλό σημείο σώζεται μινωικό ιερό κορυφής με πλήρη επόπτευση χώρου σε όλη την γύρω περιοχή. Στην νότια πλευρά του ο χώρος λατρεύεται ως σήμερα κι έχει ανοικοδομηθεί  ο τετραμάρτυρος ναός της Μεταμόρφωσης του Αφέντη Χριστού.

Αρχαιολογικός χώρος με ψηφιδωτό στους βόρειους πρόποδες, πάνω απ' τα Ανεμοσπήλια

Στο μινωικό ιερό της κορυφής

Σ’ αυτό λοιπόν το ιερό βουνό των θρύλων αποτίει σήμερα φόρο τιμής μια ατέλειωτη πολύβουη και πολύχρωμη πομπή ορειβατών από όλα τα μέρη της Κρήτης. Το αεράκι που φυσάει κάνει λιγότερο δυσάρεστη την πάντα δύσκολη ανηφόρα, ενώ στις ολιγόλεπτες στάσεις μας έχουμε πολλά να δούμε. Από τη δυτική πλευρά, την οποία ανεβαίνουμε φαίνεται όλη η πόλη και ο κάμπος του Ηρακλείου με τα αμπέλια και τα χωριά του, καθώς και η οροσειρά του Ψηλορείτη στο βάθος.  Πάνω μας φέρνουν κύκλους μεγάλες ομάδες από άγρια όρνια (gyps fulvus), βιτσίλες, όπως τα λέμε εδώ στην Κρήτη. Δεν ξέρω αν ήταν ο αέρας, στον οποίο τους αρέσει να ζυγιάζονται ή αν φοβήθηκαν για τις φωλιές τους και βγήκαν περιπολία, όμως φαίνεται ότι γι’ αυτούς εμείς αποτελούσαμε μοναδικό θέαμα, όπως κι αυτοί για εμάς.

Όρνια μάς συντροφεύουν καθ' όλη την ανηφορική πορεία μας

Ένα απ' τα πολλά! Εδώ χρειάζεται πολύ καλή κάμερα!

Το εκκλησάκι του Αφέντη Χριστού πάνω στον απότομο βράχο στα δυτικά του Γιούχτα, ίσα που διακρίνεται

Όσο πλησιάζουμε στην κορυφή ανοίγεται κι η θέα προς ανατολικά και κρυφοκοιτάζουμε την πολύ όμορφη κωμόπολη των Αρχανών με τις ωραίες κεραμοσκεπές της. Μετά από μια σύντομη στάση στους αρχαιολογικούς χώρους, που πάντα μας γοητεύουν είτε μπορούμε να ‘διαβάσουμε’ τα όσα μας αφηγούνται οι αρχαίες πέτρες είτε όχι, συνεχίζουμε στο πλακόστρωτο μονοπάτι, που οδηγεί στο εκκλησάκι του Αφέντη Χριστού, που ‘κρέμεται’ στην άκρη απότομου βράχου στην δυτική πλευρά του βουνού. Εδώ η διοργανώτρια ομάδα του Ε.Ο.Σ. Ηρακλείου μας περιμένει να μας μοιράσει σάντουιτς και νερό και φορτηγάκια να παραλάβουν τους πιο κουρασμένους. 

Η κορυφογραμμή του βουνού και στο βάθος το εκκλησάκι

Γιούχτας, το ιερό βουνό της Κρήτης

Το πλακόστρωτο μονοπάτι που οδηγεί στην εκκλησία

Το τετραμάρτυρο εκκλησάκι σκαρφαλωμένο στον γκρεμό απ' τη δυτική πλευρά

Αφιερωμένο στην Μεταμόρφωση του Σωτήρος

Πολλοί ορειβάτες ανάψανε ήδη τα κεράκια τους

Ασυνήθιστο το εσωτερικό, όπου ο οριζόντιος άξονας μοιάζει μεγαλύτερος απ' τον κάθετο

Μετά την ομαδική μας φωτογραφία οι εναπομείναντες θα ακολουθήσουν τον αρχηγό σε ένα ελισσόμενο κατηφορικό μονοπάτι μέσα στο δάσος της ανατολικής πλευράς του Γιούχτα, που προσφέρει μοναδική θέαση στις Αρχάνες και τα περίχωρά τους. Σε κάθε γύρισμα του μονοπατιού η όμορφη πόλη μοιάζει να ‘έρχεται’ πιο κοντά μας. 

Σε κάθε στροφή της κατηφόρας οι Αρχάνες φαίνονται να έρχονται πιο κοντά

Αν και απότομα κατηφορικό, το μονοπάτι είναι πανέμορφο με πολύ πράσινο και με ωραία θέα της κωμόπολης

Τελικά αργά το μεσημέρι φτάνουμε στον προορισμό μας. Οι διοργανωτές με φορτηγάκια μεταφέρουν τους οδηγούς στα αυτοκίνητά τους κι ίσα που περισσεύει λίγο χρόνος να πιούμε κάτι (στις πολύ καλές παραδοσιακές ταβέρνες της περιοχής επικρατεί δυστυχώς κοσμοσυρροή) και να κάνουμε μια σύντομη βόλτα στην πόλη των Αρχανών, γνωστή για τα ωραία αρχοντικά της, αλλά και για τους ζωγραφισμένους τοίχους των κτιρίων της.

Πολλοί τοίχοι στις Αρχάνες είναι ζωγραφισμένοι δίνοντας μια άλλη ομορφιά στην πόλη

Ωραία στενά με αρχοντικά μαρτυρούν ένα λαμπρό παρελθόν

Ευχαριστούμε πάρα πολύ την διοργανώτρια ομάδα του Ε.Ο.Σ. Ηρακλείου για την τέλεια διοργάνωση και την φιλική της διάθεση. Άλλη μια ορειβατική συνάντηση του καλοκαιριού έλαβε τέλος. Ευχόμαστε σε όλους τους Ορειβατικούς Συλλόγους της Κρήτης ‘Καλές κι ασφαλείς πεζοπορίες’. Κι όπως λέμε εμείς οι ορειβάτες: «Και στην άλλη με καλό»!

ΑΡΧΗΓΟΣ: Μαρία Μετζογιαννάκη

ΦΩΤΟΓΡΑΦΙΕΣ: Μαρία Μετζογιαννάκη, Γιώργος Αρναουτάκης, Μαρία Γιαλίζη, Αργύρης Σφενδουράκης (χάρτης)

ΠΕΡΙΓΡΑΦΗ - ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ ΚΕΙΜΕΝΟΥ: Μ. Μετζογιαννάκη

ΒΙΝΤΕΟ: ---

ΧΑΡΤΗΣ ΠΕΖΟΠΟΡΙΑΣ :