ΣΤΟ ΦΑΡΑΓΓΙ ΤΟΥ ΜΕΣΩΝΑ ΚΑΙ ΤΟ ΚΑΣΤΡΟ ΚΑΒΟΥΣΙΟΥ

Την Κυριακή 8 Φεβρουαρίου είχαν κανονίσει οι γειτονικοί αδερφοί Ορειβατικοί Σύλλογοι, Αγίου Νικολάου και Σητείας να διασχίσουν από κοινού το περίφημο φαράγγι του Μέσωνα στο Καβούσι. Η δημοφιλία του προορισμού, ο καλός καιρός και το γεγονός ότι επιλέξαμε τη μικρή διαδρομή έφερε στην Ιερή Ελιά του Καβουσίου μια μεγάλη ομάδα περίπου 60 πεζοπόρων, που κατέφθαναν κατά ομάδες από τις τρεις μεγάλες πόλεις του νομού σε ένα μάζωμα που θύμιζε παλιές πανλασιθιώτικες πεζοπορίες! Η καθυστέρηση της μισής ώρας στην εκκίνηση δείχνει το πόσο δύσκολα διαχειρίσιμη είναι μια τόσο μεγάλη ομάδα ακόμα και για να στηθεί για μια αναμνηστική φωτογραφία δίπλα στην ελιά. Έπρεπε λοιπόν να περπατήσουμε μεθοδικά με σταθερό ρυθμό, επειδή το μονοπάτι ελίσσεται στις άκρες του γκρεμού κι αυτό έχει την επικινδυνότητά του!

Ομαδική των συμμετεχόντων κι απ' τις δυο ομάδες στην ιερή ελιά Καβουσίου

Η ελιά του Καβουσίου θεωρείται μια απ' τις αρχαιότερες του κόσμου και καθώς είναι μπολιασμένη, θεωρείται το πιο παλιό γνωστό μπόλιασμα. Είναι μουρατολιά. Με τη μέτρηση των δακτυλίων υπολογίζεται πως φυτεύτηκε το 1350-1100 π.Χ.

Το φαράγγι του Μέσωνα

Ευτυχώς το πρώτο μέρος από την ελιά ως την Παναγία την Πρωτοσεπτεμβριανή και τον Αζοριά γίνεται σε χωματόδρομο, που δίνει την ευκαιρία να ζεσταθούμε και να χαιρετιστούμε. Επιλέγουμε να μην ξαμοληθούμε στον ονομαστό αρχαιολογικό χώρο για οικονομία χρόνου κι ανηφορίζουμε κατευθείαν από το καλντερίμι ακολουθώντας τον μεγάλο καταπότη, που έφερνε κάποτε το νερό από τη Θρυπτή.

Υστερομινωικός οικισμός του Αζοριά, που άκμασε στην αρχαϊκή περίοδο (μόνο από μακριά σήμερα)

Ακολουθώντας το μονοπάτι δίπλα στον καταπότη που έφερνε νερό από τη Θρυπτή

Το φαράγγι του Μέσωνα ελίσσεται στις βόρειες πλευρές της Θρυπτής. Εδώ φαίνεται ο χωματόδρομος που οδηγεί στην Αύγο.

Εντυπωσιακά στημένο το καλντερίμι στο χείλος των τοιχωμάτων του φαραγγιού

Η ανάβαση εδώ θέλει υπομονή και προσοχή

Που και που κρυφοκοιτάζεις κάτω στον γκρεμό, όπου το νερό έχει σμιλέψει γούρνες και παλιούς καταρράκτες, τους οποίους σήμερα μόνο οι φίλοι μας οι αναρριχητές χαίρονται. Το τοπίο είναι επιβλητικό, όσοι το περνάνε για πρώτη φορά –κι είναι αρκετοί σήμερα- δεν έχουν λόγια. Αριστερά μας η τέταρτη στη σειρά κορφή της Λάστρου φαντάζει θεόρατη και πιο πέρα το Σπαθί των σητειακών ορέων προβάλει από μια άλλη οπτική γωνία. «Ποιο είναι αυτό το χωριό που φαίνεται;», «η Αύγος, συνοικισμός που ανήκει στο Καβούσι». Αυτά τα όμορφα που σου προσφέρει η πεζοπορία: να γνωρίζεις τον τόπο σου στην αυθεντικότητά του!

Λιμνούλες με νερό στον πυθμένα του φαραγγιού (μέρη που χαίρονται μόνο οι αναρριχητές 

Κατσίκια που σκαρφαλώνουν παντού

Η τέταρτη κορφή του Καψά Λάστρου φαίνεται αριστερά και δεξιά το όρος Σπαθί των δυτικών σητειακών ορέων. Στη μέση καταλάκουβα ο οικισμός της Αύγου.

Βλέποντας την μεγάλη ομάδα να ελίσσεται στο χείλος του γκρεμού σε πιάνει ένας μικρός ίλιγγος είναι αλήθεια! Δεν είναι ώρα εδώ για στάσεις, καλύτερα να τελειώνουμε με τα δύσκολα. Στο σημείο όπου υπάρχει μια μεταλλική σκάλα της κακιάς ώρας, τελειώνουμε και με το κυρίως φαράγγι. Αρκεί να σκαρφαλώσουμε λίγο ακόμα στην κάπως σαθρή πλαγιά του λόφου, για να βρούμε τη συνέχεια του καταπότη, που μας οδηγεί πια σε πιο ήρεμα μέρη.

Η μεταλλική γέφυρα είναι στην άκρη του φαραγγιού

Περιμένοντας υπομονετικά να ανέβουμε το τελευταίο δύσκολο κομμάτι μετά τη μεταλλική σκάλα στη σαθρή πλευρά του βουνού

Στις Μυλωνιές

Όταν πλησιάζουμε στέρνες και διάφορες άλλες ανθρωπογενείς κατασκευές ξέρουμε ότι έχουμε φτάσει πια στις Μυλωνιές, τον παλιό εγκαταλελειμμένο οικισμό. Ένα ειδυλλιακό μέρος με πλατάνια, συκιές και καρυδιές, που κάποτε έσφυζε από ζωή το καλοκαίρι, όταν οι κάτοικοι ανέβαιναν ψηλά κυνηγώντας το νερό, σήμερα σωριάζεται κάθε χρόνο λίγο-λίγο, όπως και τόσα άλλα μέρη.

Εδώ παραδοσιακά θα κάνουμε ένα σύντομο πικ νικ. Κι ύστερα θα διανύσουμε τα λίγα μέτρα που μας απομένουν ως τον χωματόδρομο. Από εδώ μπορεί κανείς να πάρει τη μεγάλη διαδρομή που περνά απ’ τη Θρυπτή ή να συνεχίσει δεξιά ακολουθώντας την πινακίδα που δείχνει το Κάστρο. Τα μονοπάτια είναι πολύ καλά σηματοδοτημένα, για τους αγώνες ορεινού δρόμου Καβουσίου, που επιμελούνται οι kavoussirunners, ο Πολιτιστικός Σύλλογος κι ο αεικίνητος φίλος μας, Μιχάλης Βογιατζής. Για όσους ενδιαφέρονται οι επόμενοι αγώνες θα είναι την Κυριακή 18 Οκτωβρίου 2026. Για πληροφορίες μπείτε στην σελίδα των αγώνων: https://atpro.gr/oreinoi-agones-kabousiou/

Στον εγκαταλελειμμένο οικισμό των Μυλωνιών

Ο καταπότης διασχίζει και τις Μυλωνιές

Στο μεταξύ ο ουρανός μας επιφυλάσσει μια μεγάλη έκπληξη (δανείζομαι το κομμάτι από τον Λεωνίδα Κλώντζα): 

"Κυματιστά σύννεφα γνωστά ως σύννεφα Altocumulus undulatus. Δημιουργούνται λόγω ατμοσφαιρικής αστάθειας και της ύπαρξης "κυμάτων" στον αέρα (wind shear)

Μπορεί να προμηνύουν αλλαγή του καιρού!

Στον αρχαιολογικό χώρο του Κάστρου

Στο τέλος του χωματόδρομου παίρνουμε κατηφορικό μονοπάτι, που θα μας οδηγήσει στον μυστηριώδη γοητευτικό αρχαιολογικό χώρο του Κάστρου. Η προσέλευση εδώ προαιρετική κι όμως ανέβηκαν τελικά οι περισσότεροι. Και πως αλλιώς; Ο χώρος είναι προσβάσιμος μόνο με τα πόδια κι είναι κρίμα να περνάς από δίπλα και να μην ανέβεις! Το τοπίο είναι καθηλωτικό: σφηνωμένο στην κορφή του βουνού, επιτομή οχυρωματικής θέσης με εποπτεία όλου του κόλπου του Μεραμπέλλου, του Αζοριά και της Ψείρας. Αξιοσημείωτη η έλλειψη δρόμων, που κάνει να πιστεύουμε ότι η μετακίνηση των κατοίκων γινόταν από στέγες και ταράτσες. Οι ατέλειωτες σειρές από αναβαθμίδες σκαρφαλωμένες στα γειτονικά βουνά μας κάνει να τον φανταστούμε ως μια μικρογραφία του Μάτσου Πίτσου!

Αρχαιολογικός χώρος Κάστρου, απλά μαγικός

Με απίστευτη θέα στον κόλπο του Μεραμπέλλου

Και στη νησίδα Ψείρα

Από εδώ ξαναπαίρνουμε το φιδογυριστό μονοπάτι, που σε λίγο ενώνεται με το Ε4 που κατεβαίνει απ’ τη Θρυπτή. Όταν σιμώνουμε στα ερείπια του μονόχωρου ναού Κωνσταντίνου και Ελένης ξέρουμε ότι δεν είμαστε πια μακριά και σε λίγη ώρα θα έχουμε φτάσει στην αφετηρία.

Ανθισμένες αμυγδαλιές στο τέλος του χειμώνα

Ωραία θέα και στο κατέβασμα

Όπου συναντάμε το Ε4 που κατεβαίνει από Θρυπτή

Όταν φτάνουμε στα ερείπια της εκκλησίας Κωνσταντίνου και Ελένης καταλαβαίνουμε ότι είμαστε πολύ κοντά στο χωριό

Και πραγματικά σε 4,5 ώρες -παρά του 59 συμμετέχοντες- έχουμε ολοκληρώσει τα 9 χλμ με την 500άρα υψομετρική που αποτελεί τη μικρή διάσχιση του φαραγγιού. Φτάνουμε όλοι σώοι κι αβλαβείς και πολύ ικανοποιημένοι, ειδικά όσοι ήρθαν για πρώτη φορά κι είχαν την μικρή αμφιβολία, μήπως δεν τα καταφέρουν. Πολύ καλή η καθοδήγηση της μεγάλης ομάδας από τα παλιότερα κι έμπειρα μέλη των δυο συλλόγων. Μια ομαδική δουλειά. Για την ιστορία αρχηγοί ήταν ο Νίκος ο Τζουανάκης για τη Σητεία κι η Μαρία Μετζογιαννάκη για τον Άγιο Νικόλαο. Ας είμαστε όλοι καλά να ξαναπερπατήσουμε παρέα!

Ένα μπουκέτο ίριδες με τον φακό του Σπύρου Αγγελάκη

Ένα άτακτο κατσίκι

Η εποχή του Μανδραγόρα

Και της Ρωμουλέας

ΑΡΧΗΓΟΙ: Μαρία Μετζογιαννάκη - Νίκος Τζουανάκης

ΦΩΤΟΓΡΑΦΙΕΣ: Πάνος Ευδαίμων,  Μαρία Μετζογιαννάκη, Κουκουράκη Χαρά, Σφενδυλάκη Νυφικούλα, Σπύρος Αγγελάκης, Χρήστος Ευγενικός

ΠΕΡΙΓΡΑΦΗ - ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ ΔΗΜΟΣΙΕΥΣΗΣ: 

Μαρία Μετζογιαννάκη

ΒΙΝΤΕΟ:-----------

ΧΑΡΤΗΣ ΠΕΖΟΠΟΡΙΑΣ: 

Χριστίνα Καστρινάκη

Με την υποστήριξη του Wikiloc

ΑΠΟΓΕΥΜΑΤΙΝΗ ΠΕΖΟΠΟΡΙΑ ΣΤΟ ΦΑΡΑΓΓΙ ΤΟΥ ΜΕΣΩΝΑ (ΚΑΒΟΥΣΙ)

Μας καλαρέσανε οι απογευματινές πεζοπορίες του καλοκαιριού κι έτσι κρατήσαμε τη ..συνήθεια και για την πεζοπορία της πρώτης Κυριακής του Σεπτέμβρη, όταν μαζευτήκαμε 15 άτομα από τον Ορειβατικό Αγίου Νικολάου κατά τις 16.00 η ώρα στην ανατολική άκρη του Καβουσίου κι από εκεί στη γνωστή αιωνόβια ελιά του χωριού, με σκοπό να περάσουμε το περίφημο φαράγγι του Μέσωνα.

Ομαδική μας στο γνωστό πλάτωμα στη μέση του καλντεριμιού!

Το φαράγγι του Μέσωνα

Ξεκινάμε λοιπόν παίρνοντας τον αγροτικό δρόμο ανατολικά περνώντας από το εκκλησάκι της Παναγίας της Πρωτοσεπτεμβριανής (μονόχωρο και καμαροσκεπή ναό χρονολογημένο μεταξύ του 14ου και του 16ου αιώνα, που γιορτάζει την 1η Σεπτεμβρίου κατά τη γιορτή της Ινδίκτου, δηλαδή της εκκλησιαστικής Πρωτοχρονιάς). Αν περνάγαμε νωρίτερα, μπορεί να πετυχαίναμε και το πανηγύρι δηλαδή. Στον αρχαιολογικό χώρο του Αζοριά σταματά ο δρόμος και παίρνουμε το ανηφορικό μονοπάτι, ώσπου να συναντήσουμε τον αγωγό νερού (καταπότη). Στη συνέχεια κινούμαστε παράλληλα με αυτόν με κατεύθυνση ΝΑ σε μια διαδρομή εξοντωτική λόγω της συνεχούς ανηφόρας, αλλά και από τις πιο όμορφες της Κρήτης. Από πού να ξεκινήσει κανείς;  Από το πανέμορφο καλντερίμι, πραγματικό έργο τέχνης, που διασχίζει στριφογυριστά τις πλαγιές και σε πολλά σημεία υποστηρίζεται από τοιχίο που φτάνει και τα πέντε μέτρα ύψος κι όλο αυτό στο χείλος του γκρεμού; Από τη θέα στο φαράγγι, που χάσκει από κάτω μας, καθώς είναι τεχνικό, δηλαδή απαιτεί ειδικό εξοπλισμό κι εκπαίδευση; Από τα βουνά του Ορνού και της Θρυπτής, που υψώνονται κάθετα πάνω απ’ το κεφάλι σου προκαλώντας σου δέος;

Περιμένοντας να μαζευτούμε στην μνημειακή ελιά του Καβουσίου, που αποτελεί φυσικό μνημείο και θεωρείται η αρχαιότερη ελιά στον κόσμο. Είναι μπολιασμένη σε άγριο υποκείμενο, αποτελώντας το αρχαιότερο δείγμα μπολιάσματος. Είναι «μουρατολιά» με μέγιστη διάμετρο κορμού 4,9 μ. και περίμετρο 14,20 μ. Με βάση την μέθοδο των ετησίων δακτυλίων, υπολογίζεται ότι το δέντρο φυτεύτηκε την περίοδο 1350 με 1100 π.Χ.! (πηγή: Ψηφιακό Μουσείο Ιεράπετρας)

Παναγία Πρωτοσεπτεμβριανή ή Παναγία στο Σκαλί είναι χτισμένη στο ιερό άλσος του Καβουσίου, πολύ κοντά στη μνημειακή ελιά και στον αρχαιολογικό χώρο του Αζοριά. Μονόχωρος και καμαροσκεπής ναός του 14ου-16ου αι. Γιορτάζει την 1η Σεπτεμβρίου (δηλαδή τη μέρα που περάσαμε!), κατά την Ίνδικτο δηλαδή την εκκλησιαστική Πρωτοχρονιά (πηγή: e-storieskritis.gr). Η 1η Σεπτεμβρίου παρεμπιπτόντως αποτελεί και για τους Ορειβατικούς Συλλόγους την έναρξη της ορειβατικής σεζόν!!!

ΠΑΝΩ: Από τους πιο σημαντικούς χώρους της ανατολικής Κρήτης, αυτός του λόφου Αζοριά, κοντά στο Καβούσι. Κατοικήθηκε συνεχώς από τη νεολιθική ως τον 5ο αι. (που καταστράφηκε από φωτιά) κάτι που δείχνει και τη σημασία του! ΚΑΤΩ: Ακολουθούμε το καλντερίμι δίπλα στον τσιμεντένιο αγωγό του νερού που ελίσσεται στην πλαγιά πάνω απ' το φαράγγι του Μέσωνα. χαμηλά είναι ξερός ο καταπότης, αλλά ψηλότερα το νερό ακόμα κελαρύζει.

Το καλντερίμι όπως ξεδιπλώνεται στην πλαγιά από ψηλά!

Έτσι κάπως ανεβαίνουμε εντυπωσιασμένοι, ώσπου φτάνουμε στο σημείο, όπου έχει φτιαχτεί μια μεταλλική γέφυρα, μισοχαλασμένη πια, κι από εκεί σκαρφαλώνουμε στα βράχια της ανατολικής πλευράς του φαραγγιού, κι ακολουθώντας πάντα τον καταπότη διασχίζουμε τον πολύ γραφικό εγκαταλελειμμένο οικισμό της Μυλωνιάς. Θαυμάζουμε τα κτίρια, τα σαρνίτσια, τις πεζούλες του. Κάπου εκεί στο ‘σβήσιμο’ του φαραγγιού, η ανηφόρα τελειώνει. Βγαίνουμε στον αγροτικό δρόμο που συνδέει την Άβγο με τη Θρυπτή και με κατεύθυνση δυτικά θα ακολουθήσουμε μετά το στενό κατηφορικό μονοπάτι, που θα μας οδηγήσει δίπλα από τον λόφο που φιλοξενεί το Κάστρο.

Στη μισογκρεμισμένη σιδερένια γέφυρα, όπου συγκλίνουν τα τοιχώματα του φαραγγιού!

Ο τσιμεντένιος αγωγός εδώ για λίγο βρίσκεται στον αέρα!

Περνώντας στην ανατολική πλευρά του φαραγγιού!

Εντυπωσιακό και βαθύ το φαράγγι, όμως είναι τεχνικό (θέλει εξοπλισμό αναρρίχησης) Γι' αυτό το περνάμε από το μονοπάτι στα πλάγια.

Περιστοιχίζεται απ' τα βουνά του Ορνού και της Θρυπτής

Ο οικισμός της Μυλωνιάς

Οι ξερολιθιές (πεζούλες) του εγκαταλελειμμένου πια οικισμού.

Το κάστρο κι η επιστροφή

Αν και τα πόδια τρέμουν ακόμα απ’ την ανηφόρα, πολλοί είναι εκείνοι που δε διστάζουν να ανέβουν ως την κορυφή του Κάστρου. Ο αρχαιολογικός χώρος χρονολογείται στην ύστερη εποχή του σιδήρου (900-700 π.Χ.) κι είχε σύντομη περίοδο κατοίκησης και χαρακτηριστικό την απουσία δρόμων εντός του, κάτι που παραξενεύει τους ιστορικούς. Είναι από τους εντυπωσιακότερους στην Κρήτη με την οχυρή του θέση πάνω στον βράχο, τη θέα στα γύρω βουνά που φαίνονται ψηλότερα απ’ το πραγματικό τους μπόι, αλλά και στο πέλαγος όσο φτάνει το μάτι. Ο έτερος αρχαιολογικός χώρος της περιοχής, ο Αζοριάς, όπως και το Καβούσι φαίνονται ίσα από κάτω του, δημιουργώντας την ψευδαίσθηση ότι άμα πηδήξεις θα προσγειωθείς πάνω τους. Τα όρνια που ενοχλημένα απ’ την παρουσία μας, φέρνουν γυροβολιές πάνω απ’ τα κεφάλια μας κρώζοντας ενισχύουν την υποβλητική ατμόσφαιρα.

Παίρνοντας το κατηφορικό μονοπάτι για την επιστροφή

Στον αρχαιολογικό χώρο του Κάστρου τα μάρμαρα δένουν με τα χρώματα της φύσης

Τα βουνά του Ορνού και της Θρυπτής περιστοιχίζουν τον αρχαιολογικό χώρο. 

Ο αρχαιολογικός χώρος του Αζοριά, το Καβούσι κι ο κόλπος του Μεραμπέλλου όπως φαίνεται απ' το Κάστρο

Η οροσειρά πάνω απ' τη Λάστρο, όπως φαίνεται απ' το Κάστρο

Ο αρχαιολογικός χώρος της ύστερης εποχής του σιδήρου έχει ως χαρακτηριστικό τη σύντομη περίοδο κατοίκησης και την απουσία δρόμων εντός του

Ο κόλπος του Μεραμπέλλου λούζεται στα χρώματα της δύσης του ηλίου

Όμως η ώρα περνά και ξαναβγαίνουμε στο μονοπάτι της επιστροφής, που συναντιέται με το Ε4 που έρχεται απ’ τη Θρυπτή και πλαταίνει. Η θέα καταπληκτική καθώς ο κόλπος του Μεραμπέλλου φαίνεται πέρα ως πέρα λουσμένος στα ζεστά χρώματα της δύσης του ήλιου. Όταν συναντάμε τη μισογκρεμισμένη εκκλησία Κων/νου κι Ελένης, ξέρουμε ότι όπου να ναι φτάνουμε.

Το κατηφορικό μονοπάτι κάποτε συναντά το Ε4 που κατεβαίνει απ' τη Θρυπτή

Ασκελοτούρα, η σταρ της εποχής!

Όντως σε 4 ώρες (χωρίς πολλές στάσεις μη μας πιάσει το σκοτάδι) γυρνάμε πίσω στην αφετηρία μας έχοντας διανύσει περίπου 10 χλμ με υψομετρική γύρω στα 500 μέτρα. Ευχαριστούμε την αρχηγό μας, Σοφία Σιδηροπούλου. Καλή ορειβατική μας χρονιά! 

Πηγές: www.e-storieskritis.gr, www.cretanbeaches.com, digital museum of ierapetra. 

Ευχαριστούμε την αρχηγό μας, Σοφία Σιδηροπούλου!

ΑΡΧΗΓΟΣ: Σοφία Σιδηροπούλου

ΦΩΤΟΓΡΑΦΙΕΣ: Μαρία Μετζογιαννάκη, Γιάννης Ψαλλιδάκης, Σήφης Δαλέζιος

ΚΕΙΜΕΝΟ-ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ ΑΝΑΡΤΗΣΗΣ: Μαρία Μετζογιαννάκη

 

ΒΙΝΤΕΟ: -------

ΧΑΡΤΗΣ ΠΕΖΟΠΟΡΙΑΣ: --------